Kanker zie je vooral als iets van later, van mensen boven de zestig. Dat klopt nog steeds, maar het beeld verschuift. Een groot internationaal onderzoek dat op 6 oktober naar buiten kwam, laat zien dat een aantal kankersoorten sneller toeneemt bij mensen onder de 50 dan bij ouderen. De onderzoekers wijzen naar leefstijl, en dus ook naar wat er op ons bord ligt. Maar hoe groot is die rol van eten echt? Daar wil ik in dit stuk eerlijk naar kijken, zonder je bang te maken en zonder het te bagatelliseren.
Wat het onderzoek liet zien
Het World Cancer Research Fund analyseerde kankercijfers uit Engeland, de Verenigde Staten en Nederland. Zoals The Guardian beschrijft, vonden de onderzoekers een duidelijke stijging van vroeg optredende kanker bij zeven soorten in Engeland, vijf in de Verenigde Staten en vier in Nederland. In Engeland is het aantal mannen onder de 50 met prostaatkanker sinds 2001 verviervoudigd, en verdubbelde de diagnose darm-, nier- en baarmoederkanker in die leeftijdsgroep ruim.
Voor Nederland ging het om darmkanker, nierkanker, leverkanker en baarmoederhalskanker. Opvallend is dat longkanker onder de 50 juist daalde in alle drie de landen, wat de onderzoekers koppelen aan het afnemende roken. Dat laat ook zien dat leefstijl echt verschil maakt, in beide richtingen.
Belangrijk om erbij te zeggen is dat kanker onder de 50 nog steeds weinig voorkomt. De meeste mensen krijgen de diagnose ruim na hun zestigste. Een deel van de stijging komt bovendien doordat kanker vaker en eerder wordt opgespoord, omdat mensen beter op klachten letten en sneller naar de dokter gaan. Maar de onderzoekers zeggen ook dat dit niet het hele verhaal verklaart.
Hoe het in Nederland zit met darmkanker
Voor darmkanker zijn er ook eigen Nederlandse cijfers. Het Integraal Kankercentrum Nederland meldde in april 2025 dat het aantal mensen tussen de 15 en 49 jaar met darmkanker steeg van 6,3 per 100.000 in 1998 naar 9,5 per 100.000 in 2023. Dat waren in 2023 654 mensen. Jonge patiënten maken ongeveer 5 procent uit van alle darmkankergevallen. IKNL benadrukt dat darmkanker onder de 50 relatief zeldzaam blijft en dat de stijging hier minder sterk is dan in landen als de Verenigde Staten en Australië.
Als mogelijke verklaringen noemt IKNL overgewicht, weinig bewegen en voeding, waaronder bewerkt vlees en alcohol. Erfelijkheid verklaart maar een klein deel van de gevallen. De precieze oorzaken zijn nog niet bekend.
Welk deel heeft echt met voeding te maken?
Hier wordt het lastig, en daar wil ik eerlijk over zijn. Niemand kan precies zeggen hoeveel van de stijging bij jonge mensen door eten komt. Voeding hangt nauw samen met overgewicht, en overgewicht hangt weer samen met bewegen. Die factoren zijn in onderzoek moeilijk uit elkaar te halen.
Wat we wel weten, is dat ongeveer 40 procent van de kankergevallen in verband staat met risicofactoren waar je zelf invloed op hebt. Daaronder vallen overgewicht, voeding, alcohol, roken, weinig bewegen en blootstelling aan vervuiling. Eten is dus een deel van het verhaal, maar zeker niet het hele verhaal. En het gaat om kansen op groepsniveau, niet om een garantie voor jou persoonlijk. Iemand die gezond leeft kan kanker krijgen, en iemand die dat niet doet hoeft het niet te krijgen.
Waar het verband met voeding het sterkst is onderbouwd, is bij darmkanker. Bewerkt vlees, veel rood vlees en alcohol verhogen het risico, terwijl vezels en volkoren producten het juist lijken te verlagen. Bij andere soorten, zoals nierkanker en baarmoederkanker, loopt het verband vooral via overgewicht.
Wat je op je bord kunt veranderen
Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds, de Nederlandse tak van het fonds achter het nieuwe onderzoek, heeft tien aanbevelingen opgesteld. De voedingsadviezen daaruit zijn heel herkenbaar.
- Maak volkoren producten, groente, fruit en peulvruchten een vast onderdeel van elke dag. Het fonds noemt minimaal 30 gram vezels, 250 gram groente en twee stuks fruit per dag, en peulvruchten elke week.
- Vul bij elke maaltijd minstens tweederde van je bord met plantaardige producten.
- Eet weinig rood vlees en zo min mogelijk bewerkt vlees, zoals worst, ham en salami.
- Beperk fastfood en sterk bewerkte producten met veel vet, zetmeel en suiker. Dat betekent niet dat alles uit een pakje verboden is, zoals we eerder uitlegden in ons stuk over bewerkt eten dat gewoon mag.
- Drink vooral water en ongezoete dranken.
- Voor de preventie van kanker kun je volgens het fonds het best geen alcohol drinken.
- Haal je voedingsstoffen uit eten en niet uit supplementen.
Wat mij opvalt aan dit lijstje, is hoe weinig spectaculair het is. Er staat geen superfood in, geen detox, geen pil. Het zijn dezelfde adviezen die ook goed zijn voor je hart, je gewicht en je energie. Dat maakt ze minder sexy dan de nieuwste hype, maar wel betrouwbaarder.
Gewicht is misschien de grootste schakel
Als ik één ding uit dit onderzoek zou halen voor wie wil afvallen, dan is het dit. Gezond gewicht staat bovenaan de lijst van het fonds, en overgewicht wordt bij meerdere kankersoorten genoemd. Dat is geen reden voor paniek of een crashdieet. Het is wel een reden om afvallen niet alleen te zien als iets voor de spiegel, maar als iets wat je lichaam op lange termijn helpt.
Juist daarom zou ik kiezen voor een aanpak die je jaren volhoudt, met veel groente, volkoren, peulvruchten en minder vlees en alcohol, in plaats van een strak dieet waar je na een maand weer vanaf bent.
En als je klachten hebt?
Voeding is preventie, geen diagnose. Jonge mensen vallen buiten het landelijke bevolkingsonderzoek naar darmkanker, dat in Nederland pas vanaf 55 jaar begint. Heb je langer dan een paar weken klachten zoals bloed bij de ontlasting, een veranderd ontlastingspatroon, onverklaard gewichtsverlies of aanhoudende buikpijn, ga dan naar de huisarts. Ook als je jong bent. Een gezond eetpatroon verkleint je kans, maar het is geen reden om signalen van je lichaam te negeren.
