Een week niets eten, alleen water. Het klinkt extreem, en dat is het ook. Toch duikt meerdaags vasten steeds vaker op in podcasts en op sociale media, vaak met beloftes over ontgifting, verjonging en een opgeschoond lichaam. Een studie die deze week opnieuw rondgaat, geeft een zeldzaam inkijkje in wat er tijdens zo’n week echt gebeurt. Het antwoord is interessanter dan de hype, en ook een stuk nuchterder.
Wat de onderzoekers precies deden
Wetenschappers van Queen Mary University of London en de Noorse sporthogeschool in Oslo volgden twaalf gezonde vrijwilligers die zeven dagen lang alleen water dronken. Elke dag namen ze bloed af en maten ze zo’n 3.000 eiwitten, voor, tijdens en na het vasten. Die metingen koppelden ze aan genetische gegevens uit grote bevolkingsstudies, om te voorspellen wat de veranderingen voor de gezondheid zouden kunnen betekenen.
Het onderzoek verscheen in 2024 in het vakblad Nature Metabolism. ScienceDaily zette het op 5 oktober opnieuw in de schijnwerpers, en daarom komt het nu weer langs in je tijdlijn.
Wat er in je lichaam gebeurt tijdens zeven dagen vasten
De eerste twee tot drie dagen gebeurde wat je zou verwachten. Het lichaam schakelde over van glucose uit eten naar opgeslagen vet als belangrijkste brandstof. Dat is de bekende omschakeling waar ook het ketogeen dieet op leunt.
Pas na ongeveer drie dagen werd het echt anders. Toen begonnen de eiwitten in het bloed op grote schaal te verschuiven, met effecten die terug te voeren waren op alle grote organen. Ongeveer een derde van alle gemeten eiwitten veranderde duidelijk. Een deel van die veranderingen was niet te verklaren door het gewichtsverlies alleen, bijvoorbeeld bij eiwitten die betrokken zijn bij de ondersteuning van zenuwcellen in de hersenen.
Onderzoeksleider Claudia Langenberg zei dat de resultaten wijzen op gezondheidseffecten van vasten die verder gaan dan afvallen, maar dat die pas na drie dagen zonder calorieën zichtbaar werden, “later than we previously thought”. Wat die veranderingen op lange termijn betekenen, weet nog niemand. De onderzoekers zien het vooral als basis voor toekomstige behandelingen die een deel van de effecten van vasten nabootsen, zonder dat iemand dagenlang niet hoeft te eten.
Wat het zegt over afvallen
De deelnemers verloren gemiddeld 5,7 kilo in een week. Dat klinkt als een droomresultaat, maar kijk even verder. Het verlies kwam zowel uit vetmassa als uit vetvrije massa, zoals spieren en vocht. Drie dagen nadat ze weer begonnen te eten, was het grootste deel van die vetvrije massa terug. Het vetverlies bleef wel.
Eerlijk gezegd vind ik dat het belangrijkste getal uit het hele onderzoek. Een flink deel van wat de weegschaal na zo’n week laat zien, is geen vet. Het is vocht en spierweefsel dat je lichaam daarna weer aanvult. Het echte vetverlies van een week vasten is dus kleiner dan het lijkt, en je bereikt het ook met een rustiger aanpak die je kunt volhouden.
Daarnaast gaat het om twaalf mensen, gezond, gevolgd onder nauw toezicht. Dat is te weinig om er algemene conclusies aan te verbinden over wat vasten met jou doet. En het zegt niets over wat er gebeurt als je na die week weer je oude eetpatroon oppakt.
En intermittent fasting dan?
Hier zit een belangrijke nuance die in veel berichten wegvalt. Dit onderzoek ging over volledig vasten van een week. De effecten die na drie dagen opdoken, zeggen niets over intermittent fasting, waarbij je elke dag binnen een paar uur eet, of over het 5:2-dieet met twee lichte dagen per week. Die vormen komen nooit in de buurt van drie dagen zonder calorieën. Ook de onderzoekers benadrukken dat kortere vastenschema’s niet automatisch dezelfde effecten hebben.
Het Voedingscentrum is daar ook voorzichtig over. Intermittent fasting kan helpen bij afvallen en kan gunstige effecten hebben, maar welke vorm het beste is en of het gewichtsverlies op lange termijn blijft, is nog niet duidelijk. Wil je ermee aan de slag, dan lees je in ons stuk over beginnen met vasten welke vormen er zijn.
Voor wie meerdaags vasten niet is
Een week alleen water is geen dieet dat je zomaar thuis uitprobeert. Al bij intermittent fasting raadt het Voedingscentrum het af voor kinderen en jongeren, zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven, en het vraagt mensen met diabetes en mensen die medicijnen gebruiken waarbij vaste eetmomenten belangrijk zijn eerst te overleggen met hun arts of diëtist. Bij meerdaags vasten wegen die waarschuwingen alleen maar zwaarder.
Ik zou er zelf ook verre van blijven als je een eetstoornis hebt of hebt gehad, als je ondergewicht hebt of net herstelt van een ziekte. Een week niet eten kan een ongezonde relatie met eten versterken, en dat weegt zwaarder dan een paar kilo op de weegschaal.
Wil je toch iets met vasten doen, bespreek het dan met je huisarts of een diëtist. En vraag jezelf af wat je ervan verwacht. Wil je afvallen, dan is een vast eetpatroon met genoeg eiwit, groente en beweging nog altijd de weg die je het langst volhoudt. Wil je de effecten uit dit onderzoek, dan is het eerlijke antwoord dat de wetenschap nog niet weet of die je op de lange termijn iets opleveren.
Mijn conclusie
Dit is een fascinerend onderzoek dat laat zien hoe ingrijpend volledig vasten het lichaam verandert, en dat de grote verschuivingen later komen dan gedacht. Maar het is geen bewijs dat een week watervasten gezond is of dat het beter werkt om af te vallen. Twaalf deelnemers, een week, en een groot deel van het gewichtsverlies dat binnen een paar dagen terugkomt. Zie het als een eerste stap in de wetenschap, niet als een nieuw dieet.
