“Ketodieet verhoogt kankerrisico.” Zo’n kop gaat razendsnel rond, en ik snap waarom. Veel mensen eten koolhydraatarm om af te vallen, en dan wil je weten of je jezelf ermee in de vingers snijdt. De aanleiding is onderzoek van het Amerikaanse MIT, dat begin oktober 2026 in het vakblad Nature verscheen. ScienceDaily zette de uitkomsten op een rij. Ik heb het verhaal uitgeplozen, want wat er echt gemeten is, is een stuk genuanceerder dan de koppen doen vermoeden.
Wat de onderzoekers precies deden
Het onderzoek is gedaan bij muizen, en niet bij zomaar muizen. Het ging om dieren met een erfelijke aanleg voor darmkanker. Die muizen kregen een van drie voedingspatronen, namelijk een ketogeen dieet (veel vet, heel weinig koolhydraten), een gewoon controledieet of een vet en calorierijk dieet dat dieren dik maakt.
De muizen op het ketodieet kregen vaker tumoren in de dunne darm dan de muizen op het controledieet. Ze werden niet dik, maar het aantal tumoren lag ongeveer even hoog als bij de muizen op het dikmakende dieet, en soms zelfs hoger. Dat is de uitkomst waar de spannende koppen vandaan komen.
Wat in die koppen meestal ontbreekt, is de andere helft van het verhaal. In de dikke darm gebeurde namelijk het omgekeerde. Daar remde hetzelfde ketodieet de vorming van tumoren juist af. Dat past bij een eerder onderzoek uit 2022, ook in Nature, dat al aanwijzingen vond dat keto zou kunnen beschermen tegen darmkanker in de dikke darm.
Niet de ketonen, maar het vet zelf
Het interessantste deel vind ik het mechanisme. Bij een ketodieet maakt je lichaam ketonlichamen aan, zoals bèta-hydroxyboterzuur (BHB). Die stoffen kregen de afgelopen jaren veel aandacht, onder meer omdat ze werden gezien als de reden achter het beschermende effect in de dikke darm. Ze worden inmiddels ook los verkocht, als poeder of drankje.
De MIT-onderzoekers vonden dat de ketonen het effect niet veroorzaakten. Het zat in de manier waarop de cellen in de darmwand het grote aanbod aan vet verbranden. Die vetverbranding zet een groep eiwitten aan het werk, en die eiwitten laten de stamcellen in de darm sneller delen. Meer celdeling helpt de darmwand om zich te herstellen na schade, maar het geeft ook meer kans dat er ergens iets misgaat en een cel ontspoort. Onderzoeksleider Omer Yilmaz noemt de ketonen in de persinformatie van MIT “essentially metabolic bystanders”, oftewel toeschouwers aan de zijlijn.
Daar volgt meteen iets praktisch uit. Omdat beide effecten, de groei in de dunne darm en de remming in de dikke darm, uit de vetverbranding kwamen en niet uit de ketonen, verwachten de onderzoekers niet dat ketonsupplementen of ketondrankjes een van die twee effecten nabootsen. Wie zo’n drankje koopt in de hoop op bescherming tegen darmkanker, heeft daar volgens dit onderzoek weinig aan.
Wat dit wel en niet zegt over jou
Ik zou dit onderzoek niet afdoen als onbelangrijk, maar ik zou er ook geen paniek van maken. Een paar dingen om in je achterhoofd te houden.
- Het gaat om muizen met een erfelijke aanleg voor darmkanker. Hoe dat uitpakt bij mensen, en zeker bij mensen zonder die aanleg, is niet onderzocht.
- Muizen op een proefdieet eten maandenlang precies hetzelfde. Mensen die koolhydraatarm eten doen dat vaak minder strikt en minder lang.
- Het onderzoek laat zien dat een dieet in het ene deel van de darm anders kan werken dan in het andere. Dat pleit tegen de grote beloftes die je vaak rond keto hoort, in beide richtingen.
Dat laatste is volgens mij de echte boodschap. Yilmaz waarschuwt zelf ook dat je heel voorzichtig moet zijn met het generaliseren van de effecten van zo’n dieet, omdat wat goed is voor het ene weefsel slecht kan zijn voor een ander. Een dieet is geen medicijn met één werking. Het raakt je hele lichaam, en niet overal op dezelfde manier.
Tumoren in de dunne darm komen in verhouding weinig voor, al zijn ze volgens de onderzoekers de afgelopen decennia vaker gaan voorkomen. Voor mensen met een erfelijke aandoening die de kans op darmkanker vergroot, zoals familiaire adenomateuze polyposis (FAP), wegen deze bevindingen volgens de onderzoekers het zwaarst. Heb je zo’n aandoening en eet je ketogeen of ben je dat van plan, dan is dit een goed moment om dat met je arts te bespreken.
Moet je stoppen met keto?
Op basis van dit ene muizenonderzoek is daar geen reden voor, en dat zeggen de onderzoekers ook nergens. Ze willen nu uitzoeken waarom hetzelfde dieet in twee aangrenzende delen van de darm zulke tegengestelde gevolgen heeft. Pas als dat duidelijker is, en als er onderzoek bij mensen bijkomt, valt er iets zinnigs te zeggen over het risico voor de gemiddelde keto-eter.
Wat ik er zelf uit meeneem, is dat een streng ketodieet een flinke ingreep blijft. Je eet heel veel vet en laat hele productgroepen weg, waaronder volkoren graan, peulvruchten en veel fruit, juist producten die bij gewone voedingsadviezen goed scoren voor je darmen. Twijfel je of het bij je past, lees dan eerst welke signalen erop wijzen dat het ketogeen dieet bij je past. En wil je vooral minder koolhydraten eten zonder meteen in ketose te gaan, dan is een gematigd koolhydraatarm eetpatroon een milder alternatief.
Het eerlijke antwoord op de vraag uit de kop is dus dat er iets interessants is ontdekt over hoe vet in de darm werkt, bij muizen met een verhoogd risico. Een verborgen kankerrisico voor iedereen die keto eet, is het (nog) niet.
