Een bol, opgezet gezicht zou volgens talloze filmpjes op social media het werk zijn van cortisol, het stresshormoon. De oplossing wordt er vaak bij verkocht, van gezichtsmassages tot supplementen die je cortisol zouden verlagen. GezondNU zette op 10 november op een rij wat er van het cortisolgezicht klopt. Het korte antwoord is dat het bestaat, maar bijna nooit door een drukke week komt. Hieronder lees je wat cortisol echt met vet en vocht doet, wat je gezicht vaker dikker maakt en wanneer je naar de huisarts gaat.
Wat is een cortisolgezicht?
Cortisolgezicht, of cortisol face, is een term van social media voor een rond of pafferig gezicht dat aan te veel cortisol wordt toegeschreven. Een officiële medische diagnose is het niet, schrijft GezondNU. Het idee is wel ergens op gebaseerd. Artsen kennen het maangezicht, een opvallend rond en vol gezicht dat hoort bij een lichaam dat langdurig aan veel te veel cortisol is blootgesteld. De hype maakt daar een sprong van. Wat bij een zeldzame aandoening gebeurt, zou ook gelden voor iedereen met een volle agenda.
Wat cortisol echt doet met vet en vocht
Cortisol wordt gemaakt in je bijnieren. Het helpt je lichaam energie vrij te maken en speelt een rol bij je stofwisseling, je bloeddruk en je slaap-waakritme. Het is geen stof die je zo laag mogelijk wilt hebben. Je cortisol volgt een dagritme en piekt rond het wakker worden, om je lichaam op de dag voor te bereiden. Een hoge waarde in de ochtend is dus normaal en zegt niets over te veel stress.
Pas als cortisol langdurig veel te hoog is, verandert de plek waar je lichaam vet opslaat. De Cleveland Clinic beschrijft dat bij het syndroom van Cushing. Het vet komt in het gezicht, tussen de schouders en in de nek en rond de buik. Daar horen andere klachten bij, zoals zwakke spieren, snel blauwe plekken, wonden die langzaam genezen, hoge bloeddruk en brede roze of paarse striemen op de huid.
Gewone stress haalt dat niveau niet. Bij alledaagse spanning komt er volgens GezondNU normaal gesproken niet genoeg cortisol vrij om je gezicht blijvend ronder te maken. Endocrinologen van de University of Washington noemen het in dat stuk zeer onwaarschijnlijk dat een tijdelijke stijging zichtbare veranderingen in het gezicht geeft. Wat stress hooguit kan doen, is onder bepaalde omstandigheden bijdragen aan wat vocht vasthouden. Dat is iets anders dan vet, en het trekt weer weg.
Cortisol dook eerder op in een bewering over buikvet. Die gingen we na in ons stuk over hardlopen of wandelen tegen buikvet.
Wanneer is het wel cortisol?
Het syndroom van Cushing is zeldzaam. De meest voorkomende oorzaak is volgens de Cleveland Clinic geen stress maar medicatie. Wie lang corticosteroïden gebruikt, zoals prednison, dexamethason of hydrocortison, krijgt van buitenaf een stof binnen die als cortisol werkt. Daarnaast kan het lichaam zelf te veel aanmaken, meestal door een gezwel in de hypofyse of de bijnier.
Een arts stelt dat niet vast op het oog en ook niet met één losse meting. De Cleveland Clinic noemt onderzoek van urine over 24 uur, een speekseltest laat op de avond en een test waarbij je eerst een medicijn krijgt dat de aanmaak van cortisol hoort te onderdrukken. Dat past bij het dagritme van het hormoon. Omdat je waarde over de dag wisselt, zegt één losse meting weinig. Gebruik je corticosteroïden en zie je je gezicht veranderen, bespreek dat dan met de arts die ze voorschreef.
Waar een dikker gezicht meestal vandaan komt
Stress verandert je uiterlijk vooral via een omweg. Wie gespannen is, slaapt slechter, en een korte nacht zie je de volgende ochtend terug als wallen, donkere kringen en een opgezet gezicht. GezondNU noemt verder zout eten, vocht vasthouden, allergieën en veranderingen in je dagelijkse gewoontes als gewone verklaringen.
Voor wie op zijn gewicht let, zit daar ook een nuchtere boodschap in. Ook wat je eet kan je gezicht tijdelijk voller maken, schrijft GezondNU. Slecht slapen zorgt bovendien voor meer trek, zoals we beschreven in ons stuk over wakker liggen en eetlust. Een voller gezicht na een zware periode is dan eerder het gevolg van weinig slaap en zoute, makkelijke maaltijden dan van een hormoon dat op hol is geslagen. Hoe snel je aan te veel zout komt, lees je in ons artikel over je zoutbudget.
Het is hetzelfde patroon als bij het ferritinegezicht, de eerdere hype waarbij je een ijzertekort aan je gezicht zou kunnen aflezen. Een zichtbaar kenmerk krijgt één oorzaak toegewezen, terwijl er meestal meerdere gewone verklaringen zijn.
Wat je zelf kunt doen en wanneer je naar de huisarts gaat
Voor speciale gezichtsmassages, supplementen of een cortisoldetox is volgens GezondNU geen overtuigend bewijs. Wat wel zin heeft, is de saaie basis. Genoeg slapen, regelmatig bewegen, momenten van ontspanning inbouwen en kijken hoeveel zout er in je eten zit. Daarmee pak je de oorzaken aan die het vaakst spelen, en het helpt ook als je wilt afvallen.
Ga naar de huisarts als de zwelling blijft, erger wordt of samengaat met andere klachten. Denk aan de combinatie die bij te veel cortisol hoort, dus aankomen rond je buik, snel blauwe plekken, zwakke spieren of paarse striemen. Zwellen je tong of keel plotseling op of krijg je het benauwd, dan is dat een spoedgeval en zoek je direct hulp.
