Twee tot drie koppen koffie per dag en een flink lagere kans op dementie. Dat bericht ging op 7 november rond via ScienceDaily, dat een grote Amerikaanse studie opnieuw onder de aandacht bracht. Het klinkt als een mooi excuus om nog een kop te zetten. Maar wat heeft het onderzoek precies gemeten, hoe groot is het verschil echt, en moet je nu meer koffie gaan drinken? Het korte antwoord is nee. Het lange antwoord staat hieronder.
Wat de onderzoekers deden
De studie verscheen al op 9 februari 2026 in het medische vakblad JAMA. Onderzoekers van onder meer Mass General Brigham en Harvard volgden 131.821 Amerikaanse zorgprofessionals uit twee langlopende studies, de Nurses’ Health Study en de Health Professionals Follow-up Study. Sommige deelnemers werden tot 43 jaar gevolgd. Om de paar jaar vulden ze een vragenlijst in over wat ze aten en dronken. In die periode kregen 11.033 deelnemers dementie.
Daarna keken de onderzoekers of mensen die veel koffie dronken minder vaak dementie kregen dan mensen die weinig of geen koffie dronken. Dat bleek het geval. Volgens Sci.News was het risico in de groep met de hoogste inname van gewone koffie 18 procent lager. Wie veel koffie dronk, meldde ook iets minder vaak zelf dat het geheugen of denken achteruitging, 7,8 procent tegenover 9,5 procent.
Hoe groot is het verschil echt?
De kop “dramatisch lager risico” vraagt om een kanttekening. ScienceDaily noemt 141 gevallen per 100.000 mensen per jaar bij veel koffie, tegenover 330 bij wie zelden of nooit koffie dronk. Dat zijn ruwe cijfers, en koffiedrinkers kunnen ook op andere punten verschillen van niet-drinkers. De onderzoekers zelf komen uit op een 18 procent lager risico bij de hoogste inname. Dat is nog altijd iets, maar een stuk bescheidener dan de ruwe cijfers doen vermoeden.
Onderzoeker Daniel Wang zei er zelf over dat het effect klein is en dat er veel andere belangrijke manieren zijn om je denkvermogen te beschermen naarmate je ouder wordt. Dat is een eerlijke samenvatting.
Opvallend is ook dat meer niet beter was. Het gunstigste verband zat bij twee tot drie koppen gewone koffie per dag. Wie meer dronk, deed het niet nog beter. Bij thee lag dat punt bij één tot twee koppen.
Wat de studie niet bewijst
Dit is een observationele studie. De onderzoekers hebben mensen gevolgd, niet ingedeeld in een groep die wel en een groep die geen koffie kreeg. Daardoor laat de studie een verband zien, geen oorzaak. Dat staat ook in het bericht van ScienceDaily.
Het is goed denkbaar dat koffiedrinkers op andere punten verschillen van mensen die geen koffie drinken. Misschien laten mensen bij wie het denken al wat minder gaat juist hun koffie staan, of zijn er andere gewoontes die meespelen. De onderzoekers hebben voor veel van die factoren gecorrigeerd, maar nooit voor alles.
Daarnaast gaat het om een speciale groep. De deelnemers waren verpleegkundigen en andere zorgprofessionals in de Verenigde Staten. Of de uitkomst één op één geldt voor de gemiddelde Nederlander, weet je niet zeker. En de vragenlijsten maakten geen onderscheid in soort koffie of branding.
Waarom cafeïnevrij het interessantst is
Het meest opvallende detail zit bij de cafeïnevrije koffie. Daar vonden de onderzoekers geen verband met een lager dementierisico. Dat wijst erop dat cafeïne zelf een rol zou kunnen spelen, al is dat niet bewezen. Bij thee vonden ze wel een verband, maar daar maakte de studie geen onderscheid tussen thee met en zonder cafeïne.
Ook bij eerdere studies zagen we dat koffie en de stoffen erin veel losmaken. Zo veranderde ook cafeïnevrije koffie de darmflora in een eerder onderzoek, en liet een studie over koffie in de ochtend en hartsterfte een vergelijkbaar patroon zien: een verband, geen bewijs.
Moet je nu meer koffie drinken?
Nee. Drink je al twee of drie koppen per dag, dan is er geen reden om daarmee te stoppen, en deze studie geeft geen aanleiding om je zorgen te maken. Drink je geen koffie, dan hoef je er ook niet mee te beginnen voor je geheugen. Het verband is klein en niet bewezen.
Houd je wel aan de grenzen die het Voedingscentrum noemt. Voor de meeste volwassenen is dat niet meer dan vijf kopjes per dag. Kies bij voorkeur gefilterde koffie zonder suiker. Espresso, koffie uit cups en uit een mokkapot bevatten meer stoffen die je cholesterol verhogen, daarvan adviseert het Voedingscentrum maximaal twee tot drie kopjes. Ben je zwanger, dan geldt maximaal twee kopjes.
Wil je echt iets doen voor je brein op de lange termijn, dan wijst onderzoeker Wang zelf al op de vele andere manieren die er zijn. Een extra kop koffie is daar hooguit een klein onderdeel van. Ook bij andere hersenclaims, zoals die over visolie voor je geheugen, blijkt de werkelijkheid vaak minder spectaculair dan de kop.
