Wie overstapt op cafeïnevrije koffie, denkt vaak dat er dan weinig meer overblijft dan smaak en warmte. Een Iers onderzoek laat iets anders zien. Ook cafeïnevrije koffie veranderde de bacteriën in de darmen van vaste koffiedrinkers. Dat is een interessante bevinding, maar het is goed om precies te weten wat er gemeten is, want verandering in je darmflora is nog geen verbetering.
Wat de onderzoekers deden
gezondNU schreef er op 25 oktober 2026 over. Het onderzoek zelf komt van University College Cork en verscheen op 21 april 2026 in het vakblad Nature Communications. Het is dus geen studie van deze week, maar wel een van de grondigste tot nu toe naar koffie en de darm.
Er deden 62 gezonde volwassenen tussen de 30 en 50 jaar mee. De helft dronk nooit koffie, de andere 31 waren vaste drinkers met drie tot vijf koppen per dag. De opzet had drie stappen.
- Eerst vergeleken de onderzoekers beide groepen met elkaar, in ontlasting, urine, stemming en denktests.
- Daarna stopten de koffiedrinkers twee weken helemaal met koffie.
- Tot slot dronken ze drie weken lang vier koppen per dag, de ene helft gewone koffie, de andere helft cafeïnevrij.
Zo konden de onderzoekers zien wat er gebeurt als koffie wegvalt en weer terugkomt, en of dat afhangt van de cafeïne.
Wat er in de darm verschoof
Bij de vaste koffiedrinkers kwamen twee groepen bacteriën vaker voor, Eggerthella en Cryptobacterium. In hun ontlasting zaten daarnaast minder van een paar stoffen die darmbacteriën maken, waaronder indool-3-propionzuur en de signaalstof GABA. Een deel van die verschillen verdween in de twee weken zonder koffie. Toen de koffie terugkwam, verschoof de darmflora opnieuw, en dat gebeurde bij gewone en bij cafeïnevrije koffie.
Dat laatste is het kernpunt. Als cafeïnevrije koffie hetzelfde doet, ligt de oorzaak waarschijnlijk niet (alleen) bij de cafeïne. Koffie bevat ook polyfenolen, plantstoffen die voor een groot deel pas in de dikke darm door bacteriën worden afgebroken. De onderzoekers vonden negen stoffen die het sterkst samenhingen met de bacteriën en de denktests. Daar zaten cafeïne en theofylline bij, maar ook fenolzuren uit de koffieboon. Die fenolzuren zitten ook in cafeïnevrije koffie, want bij het cafeïnevrij maken wordt alleen de cafeïne verwijderd.
Het deel dat minder vaak genoemd wordt
In de Nederlandse berichtgeving lag de nadruk op de positieve kant. Na het opnieuw drinken van koffie meldden deelnemers in beide groepen minder stress en minder sombere gevoelens. De groep met cafeïnevrije koffie deed het beter op bepaalde geheugen- en leertaken, de groep met gewone koffie op aandacht en alertheid.
In de samenvatting van het onderzoek staat ook iets anders. Bij de eerste vergelijking scoorden de vaste koffiedrinkers hoger op impulsiviteit en emotionele reactiviteit, en presteerden mensen die geen koffie dronken beter op geheugentests. Dat zegt niet dat koffie je impulsief maakt. Het gaat om een vergelijking van twee groepen die op meer punten van elkaar kunnen verschillen. Maar het laat wel zien dat het beeld niet eenzijdig gunstig is.
Ik vind dat eerlijk om te benoemen. Een studie met 62 mensen en een interventie van drie weken kan geen van beide kanten hard maken. De onderzoekers zelf presenteren het vooral als bewijs dat koffie en darmflora nauw samenhangen, zo sterk dat je aan iemands darmflora zou kunnen zien of hij koffie drinkt.
Is een andere darmflora beter?
Dat weet niemand. Darmflora verandert door bijna alles wat je eet, en een verschuiving in bacteriën zegt op zich niets over gezondheid. Er is in dit onderzoek niet gekeken of mensen minder darmklachten kregen of beter verteerden. Ook gezondNU benadrukt dat je niet speciaal koffie hoeft te gaan drinken voor je darmflora. Hetzelfde zag ik bij het onderzoek naar zoetstoffen en darmbacteriën, waar ook vooral verschuivingen werden gemeten en nog weinig over gevolgen bekend is.
Voor wie het verschil uitmaakt
Het praktische nieuws zit vooral bij mensen die minder cafeïne willen. Wie slecht slaapt van koffie, onrustig wordt of ’s middags liever geen cafeïne meer neemt, levert met cafeïnevrij in elk geval de plantstoffen niet in. Voor zover koffie iets doet met je darmen, lijkt dat voor een groot deel ook zonder cafeïne te gebeuren.
Wie koffie drinkt om af te vallen, moet er niet te veel van verwachten. Wat koffie wel en niet doet voor je gewicht, zette ik op een rij in helpt koffie bij afvallen. En wat je erin doet, telt vaak zwaarder dan de koffie zelf, zoals bleek uit het stuk over calorieën uit koffiecreamer.
Mijn conclusie is dat koffie meer is dan een cafeïneshot, en dat je cafeïnevrij niet hoeft weg te zetten als slap aftreksel. Maar wie op basis van dit onderzoek koffie gaat drinken voor zijn darmen of zijn geheugen, loopt ver voor het bewijs uit.
