Koffie alleen voor twaalf uur ’s middags, en je kans om aan hart- en vaatziekten te overlijden zou 31 procent lager zijn. Die kop ging deze week opnieuw rond, onder meer via GezondNU. Het klinkt als een makkelijke gezondheidswinst, want verschuiven kost niets. Maar klopt het, en moet je je middagkoffie echt laten staan? Ik zocht het onderzoek erbij.
Het onderzoek is niet nieuw
Het eerste wat opvalt, is de datum. De studie waar het om gaat, verscheen al begin 2025 in de European Heart Journal. Ze werd geleid door onderzoekers van Tulane University in New Orleans, samen met collega’s van Harvard. Het is dus geen nieuw resultaat, maar een bevinding van bijna twee jaar oud die opnieuw aandacht krijgt. Dat is geen probleem, maar het betekent wel dat er sindsdien geen tweede studie is die het bevestigt.
De onderzoekers gebruikten gegevens van 40.725 Amerikaanse volwassenen uit de NHANES, een grote landelijke gezondheidsenquête die tussen 1999 en 2018 liep. Deelnemers gaven op wat ze op een dag aten en dronken, en op welke momenten. Op basis daarvan vonden de onderzoekers twee patronen. Ongeveer 36 procent dronk koffie vooral in de ochtend, tussen vier uur ’s nachts en twaalf uur ’s middags. Zo’n 14 procent verspreidde de koffie over de hele dag. De rest dronk geen koffie.
Wat er precies gevonden is
Over een periode van gemiddeld bijna tien jaar overleden 4.295 deelnemers, van wie 1.268 aan hart- en vaatziekten. Vergeleken met mensen die geen koffie dronken, hadden ochtenddrinkers 16 procent minder kans om in die periode te overlijden, en 31 procent minder kans om aan hart- en vaatziekten te overlijden. Bij mensen die de hele dag door koffie dronken, vonden de onderzoekers geen duidelijk verband. Die 31 procent minder hartsterfte is dus een relatief verschil met niet-drinkers, geen garantie voor jou als individu.
Een detail dat in de meeste berichten ontbreekt, vind ik het interessantste. De onderzoekers corrigeerden voor de hoeveelheid koffie en voor het aantal uren slaap. Het verschil is dus niet simpelweg te verklaren doordat ochtenddrinkers minder koffie drinken of beter slapen. Ook bleek dat meer koffie alleen bij de ochtenddrinkers samenhing met een lager sterfterisico, niet bij de dagdrinkers.
Waarom je het toch niet als bewijs moet lezen
Dit is observationeel onderzoek. Het toont een verband, geen oorzaak. Er zijn een paar redenen om voorzichtig te zijn.
- Wie drinkt de hele dag koffie? Dat zijn vaker mensen met lange werkdagen, ploegendiensten of een onregelmatig leven. Die factoren hangen zelf samen met hart- en vaatziekten, en daar corrigeer je nooit volledig voor.
- Het patroon is een momentopname. Het drinkgedrag werd vastgesteld op basis van een of twee dagen, terwijl de deelnemers bijna tien jaar werden gevolgd. Mensen veranderen in die tijd van gewoontes.
- De vergelijking is met niet-drinkers. De studie zegt niets over wat er gebeurt als je als dagdrinker je koffie naar de ochtend verschuift. Dat is nooit getest.
- Het gaat om Amerikanen. Hoe en wat Amerikanen drinken, met suikers, siropen en grote bekers, verschilt van de Nederlandse filterkoffie op het werk.
De onderzoekers hebben wel een mogelijke verklaring. Cafeïne laat in de middag of avond kan de aanmaak van melatonine verstoren, het hormoon dat je klaarmaakt voor de nacht. Een slechtere nachtrust is op de lange termijn ongunstig voor hart en bloedvaten. Maar dat is een hypothese, die in deze studie niet is gemeten.
Moet je je koffie verschuiven?
Mijn conclusie is dat dit onderzoek geen reden is om om twaalf uur een harde grens te trekken. Slaap je goed en merk je niets van een kop koffie na de lunch, dan zegt deze studie niet dat je iets moet veranderen.
Merk je wel dat je slechter inslaapt, dan is het verstandig om je laatste kop eerder op de dag te nemen. Cafeïne blijft uren in je lichaam, en dat effect is los van deze studie goed onderbouwd. Wie decafé als oplossing ziet, moet weten dat ook daar volgens het Voedingscentrum nog een klein beetje cafeïne in zit, al is het veel minder.
Belangrijker voor je hart dan het tijdstip is welke koffie je drinkt. Ongefilterde koffie, zoals uit een cafetière of Turkse koffie, bevat stoffen die het LDL-cholesterol verhogen. De Gezondheidsraad adviseert daarom filterkoffie, en dat advies is beter onderbouwd dan het tijdstip. En als je koffie drinkt om af te vallen, lees dan eerst wat er klopt van de vetverbrandingsbelofte.
Het tijdstip van eten en drinken krijgt steeds meer aandacht in onderzoek, net als bij laat eten en je lever. Het is een interessant spoor. Maar voor nu is de ochtendkoffie vooral een prettige gewoonte, geen bewezen hartmedicijn.
