Tomaten uit blik gezonder dan verse tomaten van de markt? Het klinkt als iets wat je niet wilt geloven, zeker als je net een bakje trostomaten hebt gekocht. Toch dook de bewering op 28 september weer op, in een stuk van gezondNU dat stelt dat cardiologen voor tomaten uit blik kiezen. De reden is lycopeen, de rode kleurstof in tomaat. Ik zocht uit wat daar van klopt, en waar het verhaal wat al te mooi klinkt.
Wat lycopeen is en waarom verhitten helpt
Lycopeen is het pigment dat tomaten hun rode kleur geeft. Het is een antioxidant, een stof die in het lichaam vrije radicalen kan wegvangen. Het zit ook in watermeloen en roze grapefruit, maar tomaat is veruit de bekendste bron.
Het interessante aan lycopeen is dat je lichaam het slecht opneemt uit een rauwe tomaat. Het zit opgesloten in stevige celwanden, en in een vorm die de darm moeilijk binnenkrijgt. Verhitten verandert allebei. De celwanden breken open, waardoor het lycopeen vrijkomt, en de stof verandert van vorm naar een variant die je darmen makkelijker opnemen. Volgens gezondNU neemt je lichaam lycopeen uit verhitte tomatenproducten tot vier keer beter op dan uit verse, rauwe tomaten. Hoe groot het verschil precies is, hangt af van hoe lang en hoe heet de tomaten verhit zijn, maar dat verhitten helpt, is goed onderbouwd.
Tomaten uit blik, tomatenpuree en passata zijn allemaal verhit tijdens de productie. Daarom scoren ze op dit ene punt beter dan een verse tomaat op je boterham. Tot zover klopt het verhaal.
Wat het met je hart te maken heeft
Het stuk van gezondNU koppelt lycopeen aan een gezond hart. Het zou helpen voorkomen dat LDL-cholesterol oxideert, een stap in het dichtslibben van de vaten, en de aanmaak van stikstofmonoxide stimuleren, wat bloedvaten helpt ontspannen. Ook wordt langlopend onderzoek van Harvard aangehaald onder tienduizenden vrouwen, waarin wie regelmatig verhitte tomatenproducten at, minder vaak hart- en vaatziekten kreeg.
Hier wil ik wel een kanttekening maken. Zulk onderzoek laat een verband zien, geen oorzaak. Vrouwen die vaak tomatensaus eten, eten misschien ook meer groente in het algemeen, of koken vaker zelf. Dat betekent niet dat het verband niet bestaat, maar wel dat je niet kunt zeggen dat een blik tomaten per dag je hart beschermt. De bron noemt ook geen jaartallen of precieze cijfers bij het onderzoek, en dan houd ik het liever bij wat we zeker weten. Tomaat is een gezonde groente, verhit of niet, en past in elk eetpatroon dat goed is voor je hart.
Is vers dan minder gezond?
Nee, en daar gaat het verhaal van blik tegenover vers wat mank. Een verse tomaat heeft andere dingen te bieden, zoals vitamine C, dat juist gevoelig is voor hitte. Het Voedingscentrum schrijft dat groente bij het koken tussen de 20 en 50 procent van de vitamines verliest. Wat je bij lycopeen wint door verhitten, lever je bij andere voedingsstoffen dus deels in.
Het Voedingscentrum zegt ook dat groente uit blik of pot evenveel voedingsstoffen bevat als onbewerkte groente. Blik is dus geen tweede keus. Het is een andere keus, met net iets andere sterke punten. Mijn advies is om het allebei te eten. Rauwe tomaat in een salade of op brood, en tomaten uit blik of passata voor sauzen, soepen en stoofschotels. Meer over tomaat als je wilt afvallen, lees je in ons stuk over tomaat voor afvallen.
Waar je op let bij tomaten uit blik
Wat het stuk van gezondNU niet noemt, is misschien wel het belangrijkste punt bij blik en pot. Er kan zout of suiker aan zijn toegevoegd. Volgens het Voedingscentrum staat groente uit blik of pot daarom meestal niet in de Schijf van Vijf, en is het advies om een variant zonder toegevoegd zout of suiker te kiezen.
- Lees het etiket. Kijk in de ingrediëntenlijst of er zout of suiker in zit. Gepelde tomaten of tomatenblokjes zonder toevoegingen zijn er bij elke supermarkt.
- Pas op met kant-en-klare saus. Pastasaus uit een pot bevat vaak flink wat zout en soms suiker. Een blik tomatenblokjes met je eigen kruiden is bijna altijd beter.
- Tomatenpuree is sterk geconcentreerd. Een paar lepels geven veel smaak en veel lycopeen, dus je hebt er weinig van nodig.
- Voeg een beetje olie toe. Lycopeen lost op in vet. Een scheut olijfolie in je saus helpt je lichaam het op te nemen, en dat punt uit de bron klopt gewoon.
Zout is voor veel mensen een groter probleem dan te weinig lycopeen. Wie daar meer over wil weten, vindt tips in minder zout in je dieet.
Mijn conclusie
Het klopt dat je lycopeen beter opneemt uit verhitte tomaten, dus ook uit tomaten uit blik. Dat maakt blik niet ineens gezonder dan vers, want een verse tomaat heeft weer andere voordelen. De kop dat cardiologen voor blik kiezen, is vooral een pakkende manier om een klein, echt voordeel groot te maken. Wat je ermee doet, is simpel. Houd een paar blikken tomaten zonder toegevoegd zout in de kast, kook ze met een beetje olijfolie en blijf daarnaast gewoon verse tomaten eten.
