Wie met een afvalprik begint, rekent op misselijkheid of een volle maag. Haaruitval staat minder vaak op het lijstje, en toch is het een bijwerking waar steeds meer over wordt gevraagd. Onderzoekers kijken er inmiddels ook serieuzer naar. Dat schrijft The Guardian op 27 september in een overzicht met deskundigen. Het stuk gaat over gebruikers in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie, maar de werking van de middelen is hier natuurlijk hetzelfde. Ik zet nuchter op een rij wat er bekend is, want juist bij dit onderwerp zie je online veel paniek en weinig feiten.
Om welke middelen het gaat
Met de afvalprik worden de GLP-1-middelen bedoeld, zoals semaglutide en tirzepatide. In Nederland ken je ze onder merknamen als Ozempic, Wegovy en Mounjaro. Ze worden voorgeschreven bij diabetes type 2 en, onder voorwaarden, bij ernstig overgewicht. Ze remmen je eetlust en zorgen dat je langer vol zit, waardoor je minder eet en afvalt. Volgens The Guardian gebruiken in de VS, het VK en de EU samen zo’n 20 miljoen mensen zo’n middel.
Hoe vaak haaruitval voorkomt
Eerst het geruststellende deel. De meeste mensen die een GLP-1-middel gebruiken, krijgen geen haaruitval. Hoe vaak het precies gebeurt, is lastig te zeggen, omdat er geen goed gecontroleerd onderzoek naar deze specifieke bijwerking is. In een enquête onder gebruikers meldde 20 procent dat ze haar verloren, schrijft de krant. Zo’n enquête geeft een indruk, maar geen hard cijfer, want mensen met klachten reageren sneller op zo’n vragenlijst.
Wie haaruitval krijgt, merkt dat meestal in het eerste jaar. Volgens de deskundigen in het stuk ligt de piek net voor de twaalfde maand. Opvallend is verder dat bijna 90 procent van de mensen die de meest voorkomende vorm melden, vrouw is. Ook de dosis lijkt uit te maken. Bij semaglutide en tirzepatide, vooral in hogere doseringen, kwam tijdelijke haaruitval het vaakst voor.
Door het middel of door het snelle afvallen
Dat is de vraag die ik het vaakst hoor, en het antwoord is dat het meestal het afvallen is en niet het middel zelf. The Guardian beschrijft twee soorten haaruitval.
Tijdelijke uitval door stress op je lichaam
De meest voorkomende vorm heet telogeen effluvium. Door een flinke schok voor je lichaam gaan ineens veel haarzakjes tegelijk in hun rustfase. Het haar stopt met groeien en valt twee tot drie maanden later uit. Daarom schrik je vaak pas als het afvallen al een tijd bezig is. Bij snel gewichtsverlies zijn er volgens het artikel twee mogelijke triggers. De schok van plotseling veel minder eten, en tekorten aan voedingsstoffen doordat je veel minder binnenkrijgt.
Dit is geen unieke bijwerking van de afvalprik. Hetzelfde zie je na een bevalling en na een maagverkleining, waarbij volgens het stuk tot 60 procent van de patiënten haaruitval krijgt. En eerlijk gezegd ook bij mensen die met een crashdieet in korte tijd veel afvallen. Het goede nieuws is dat deze vorm tijdelijk is. Als de oorzaak wegvalt, groeit het haar in de regel weer normaal aan.
Erfelijke kaalheid die eerder zichtbaar wordt
Een veel kleinere groep krijgt last van erfelijke kaalheid, of merkt dat die sneller gaat. Dat is het patroon van een terugwijkende haarlijn of een dunne kruin bij mannen, en een bredere scheiding bij vrouwen. Deze vorm is meestal blijvend. In een recent onderzoek onder leiding van geneticus Lynn Petukhova van de New York University hadden mannen die een GLP-1-middel gebruikten 7 procent meer kans op dit type haaruitval dan mannen die dat niet deden. Bij vrouwen kon dat niet worden onderzocht. Petukhova denkt dat het middel een bestaande erfelijke aanleg sneller zichtbaar maakt.
Wat eiwit en ijzer ermee te maken hebben
Haarzakjes zijn erg gevoelig voor tekorten. Dat is logisch, want haar is voor je lichaam geen prioriteit. Krijg je te weinig binnen, dan gaan de beschikbare bouwstoffen eerst naar organen en spieren. Met een afvalprik eet je vaak zo weinig dat je zonder het te merken te weinig eiwit en mineralen binnenkrijgt.
De deskundigen in het stuk noemen genoeg eiwit en voldoende ijzer, zink en biotine als verstandige maatregelen. Wel met een eerlijke kanttekening. Het is geen garantie dat je je haar houdt, zeker niet als je heel snel afvalt. Een lagere dosis en rustiger afvallen kunnen het risico ook verkleinen.
Wat mij betreft is dat eiwitdeel het belangrijkste. Wie met een kleine eetlust de dag doorkomt op een beschuitje en een kop soep, krijgt veel te weinig eiwit binnen. Probeer bij elke maaltijd een eiwitbron te hebben, zoals kwark, eieren, vis, peulvruchten of kip. Lukt dat niet, dan kan een shake een hulpmiddel zijn, al is gewoon eten beter. In mijn stuk over elke dag een eiwitshake lees je wanneer dat zin heeft. Dat tekorten bij deze middelen een reëel risico zijn, zag je ook in het onderzoek naar afvalmedicijnen bij kinderen en voedingstekorten.
Ga niet op eigen houtje hoge doses ijzer slikken. Een ijzertekort laat je beter eerst vaststellen met bloedonderzoek, want te veel ijzer is ook niet goed.
Wat je doet als je haar verliest
Schrik je van een volle borstel, stop dan niet zomaar met je middel. Bespreek het met de arts die het heeft voorgeschreven, of met je huisarts. Die kan met jou uitzoeken of het om de tijdelijke vorm gaat of om erfelijke kaalheid, en bloedonderzoek laten doen naar tekorten.
- Tijdelijke uitval herstelt volgens de deskundigen met goede voeding, tijd en geduld. Reken op een aantal maanden voordat je verschil ziet.
- Erfelijke kaalheid vraagt een andere aanpak. Daarvoor bestaan medicijnen zoals minoxidil en finasteride, die je met een arts of dermatoloog bespreekt.
Overweeg je nog om te beginnen, bespreek de kans op haaruitval dan vooraf. Dat is geen reden om een middel te laten staan dat je gezondheid echt verbetert. Petukhova zegt in het stuk ook dat je gezondheid voor de meeste mensen belangrijker is dan elke haar op je hoofd. Daar ben ik het mee eens. Maar weten wat je kunt verwachten, en wat je zelf kunt doen, maakt het een stuk minder eng als het gebeurt.
