Je eet een boterham en een uur later zit je broek strak en voelt je buik als een ballon. Dan ligt de gedachte aan gluten voor de hand, en zeker als het vaker gebeurt. Maar een opgeblazen buik na brood kan veel oorzaken hebben, en coeliakie is er maar één van. Het verschil doet ertoe, want coeliakie is een ziekte die je darm beschadigt, terwijl andere oorzaken vooral vervelend zijn. En er is één fout die veel mensen maken voordat ze het laten uitzoeken.
Aanleiding is een overzicht dat gezondNU op 28 september publiceerde, met tien signalen die op coeliakie kunnen wijzen. Ik zet hieronder op een rij wat die signalen wel en niet zeggen, en hoe je coeliakie onderscheidt van glutengevoeligheid en een gewone opgeblazen buik.
Wat coeliakie precies is
Bij coeliakie ziet je afweersysteem gluten ten onrechte als een bedreiging. Gluten zijn eiwitten in tarwe, gerst en rogge. Elke keer dat je ze eet, ontstaat er een ontstekingsreactie in je dunne darm. Op den duur raken de darmvlokken beschadigd, de kleine uitstulpingen waarmee je voedingsstoffen opneemt. Daardoor neemt je lichaam onder meer ijzer en andere voedingsstoffen minder goed op.
Dat verklaart waarom de klachten zo uiteenlopen. Het gaat niet alleen om je buik. Volgens het overzicht van gezondNU horen naast een opgeblazen buik en buikpijn ook diarree of juist verstopping, vermoeidheid door bloedarmoede, onbedoeld afvallen, hoofdpijn, aften in je mond, tintelingen en een jeukende huiduitslag op ellebogen of knieën bij de mogelijke signalen. Het lastige is dat niet iedereen dezelfde klachten heeft, en sommige mensen hebben er bijna geen.
Coeliakie, glutengevoeligheid of iets anders
Hier gaat het in de praktijk vaak mis. Een opgeblazen buik na brood betekent lang niet altijd dat gluten de boosdoener zijn. Er zijn grofweg drie mogelijkheden, en ze vragen elk iets anders.
- Coeliakie. Een auto-immuunziekte die met bloedonderzoek en zo nodig een darmonderzoek is vast te stellen. Je moet dan levenslang strikt glutenvrij eten, want ook kleine hoeveelheden beschadigen je darm.
- Glutengevoeligheid. Je krijgt klachten na glutenbevattend eten, maar de afwijkingen en antistoffen die bij coeliakie horen ontbreken. Artsen spreken dan soms van non-coeliakie glutensensitiviteit. Er is geen test voor, dus het is een kwestie van andere oorzaken uitsluiten.
- Een gevoelige darm. Brood bevat ook fructanen, een soort koolhydraten die in de dikke darm gisten en gas geven. Onderzoekers zien aanwijzingen dat bij een deel van de mensen met klachten na tarwe juist die fructanen een rol spelen en niet de gluten zelf. Dat past bij het FODMAP-dieet, dat op zulke koolhydraten let.
Daarnaast bestaat er nog een tarweallergie, maar die komt minder vaak voor. En soms zit het helemaal niet in het brood, maar in wat je erbij eet, hoe snel je eet of hoeveel lucht je binnenkrijgt. Wie vaak last heeft na fruit, vindt in mijn stuk over fruit als toetje en een opgeblazen buik meer over hoe dat werkt.
Waarom je niet zelf glutenvrij gaat eten voor de test
Dit is het belangrijkste punt uit dit hele stuk. Denk je aan coeliakie, schrap dan niet alvast gluten uit je menu. Voor het bloedonderzoek is het nodig dat je gewoon gluten blijft eten. Eet je al een tijdje glutenvrij, dan kunnen de antistoffen waarop getest wordt dalen, en dan zegt de uitslag minder. Ook een eventueel darmonderzoek wordt dan minder betrouwbaar.
Ik snap de verleiding heel goed. Als je klachten hebt en iemand zegt dat glutenvrij helpt, wil je het meteen proberen. Maar stel dat je klachten dan minder worden. Dan weet je nog steeds niet of je coeliakie hebt, en juist dat wil je weten. Bij coeliakie moet je veel strenger zijn dan bij gevoeligheid, en hoort er ook controle bij, bijvoorbeeld op ijzertekort. Wie op eigen houtje glutenvrij gaat eten en het half doet, loopt het risico dat de darm ongemerkt beschadigd blijft.
Mijn advies is dus andersom. Eerst testen, dan pas aanpassen. Het is wat geduld, maar je krijgt er een eerlijk antwoord voor terug.
Hoe het onderzoek verloopt
Je begint bij de huisarts. Die kan met bloedonderzoek kijken naar specifieke antistoffen die bij coeliakie passen. Is die uitslag verdacht, dan volgt meestal een verwijzing naar een maag-darm-leverarts voor verder onderzoek. Heldere uitleg over klachten en onderzoek vind je op Thuisarts, de site van de huisartsen.
Houd tot het gesprek met je huisarts een paar weken bij wat je eet en wanneer je klachten hebt. Noteer ook dingen als vermoeidheid of huidklachten, want die worden snel vergeten. Met zo’n dagboek kan de huisarts beter inschatten welke kant het op moet.
Blijkt het coeliakie te zijn, dan is een diëtist geen overbodige luxe. Glutenvrij eten is meer dan brood en pasta laten staan, want gluten zitten ook in bier, koek, crackers en veel bewerkte producten. Wat je kunt verwachten, lees je in mijn uitleg over het glutenvrije dieet. Blijkt het geen coeliakie, dan kan een diëtist helpen uitzoeken wat er wel speelt, zodat je niet onnodig allerlei producten schrapt.
