Kort antwoord eerst. Een nieuwe Amerikaanse studie vond dat bijna 1 op de 6 kinderen en tieners die een GLP-1-middel gebruikten, binnen een jaar een vastgesteld voedingstekort had. Meestal ging het om vitamine D. Dat bewijst niet dat de medicijnen die tekorten veroorzaken. Het laat wel zien dat voeding bij deze behandeling te weinig aandacht krijgt, en dat is een les die voor volwassenen net zo goed geldt.
Op 8 september schreef ik over wat het Voedingscentrum bij afslankmedicijnen wel zegt en wat er in de berichtgeving sneuvelde. Deze studie voegt daar een nieuw stukje aan toe, dus ik heb hem erbij gepakt.
Wat de onderzoekers vonden
De studie komt van het Ann & Robert H. Lurie Children’s Hospital in Chicago en verscheen in het vakblad Childhood Obesity. ScienceDaily bracht het nieuws op 23 september. De onderzoekers gebruikten Amerikaanse declaratiegegevens van zorgverzekeraars uit de jaren 2017 tot en met 2022. Daaruit haalden ze 2.031 kinderen van 10 tot 17 jaar die een GLP-1-middel kregen voor overgewicht, prediabetes of diabetes type 2, en die vooraf geen voedingstekort hadden.
In het eerste jaar na de start kreeg 16,8 procent van hen de diagnose van een voedingstekort. Vitamine D-tekort kwam het meest voor, bij 12,4 procent. Het ging vooral om liraglutide (Victoza en Saxenda), goed voor 78,6 procent van de voorschriften. Dulaglutide (Trulicity) en semaglutide (Ozempic en Wegovy) kwamen veel minder voor.
Het cijfer dat mij het meest opviel, gaat niet over tekorten maar over begeleiding. Slechts 5 procent van de kinderen kreeg binnen 30 dagen na de start voedingsadvies, en binnen een half jaar was dat nog altijd minder dan 25 procent. Hoofdonderzoeker Justin Ryder zegt dat voedingsondersteuning een centrale rol moet spelen zodra de behandeling begint, en dat vitamine D, ijzer en calcium in de puberteit extra aandacht verdienen omdat tekorten dan blijvende gevolgen voor de botten kunnen hebben.
Wat de studie wel en niet bewijst
Een getal als 1 op de 6 klinkt alarmerend, maar er zitten een paar haken aan die je moet kennen.
Ten eerste gaat het om diagnoses in declaratiedata. Een tekort telt alleen mee als een arts het heeft vastgesteld en geregistreerd. Kinderen die met zo’n middel starten, komen vaak vaker bij de dokter en worden vaker geprikt. Dan vind je ook meer, simpelweg omdat je beter kijkt.
Ten tweede noemt de samenvatting geen vergelijking met kinderen met overgewicht die geen medicijn kregen. Zonder zo’n vergelijking weet je niet hoeveel van die 16,8 procent door het medicijn komt en hoeveel er toch al was of toch wel was ontstaan.
Ten derde is dit Amerikaans onderzoek met vooral liraglutide, waarin semaglutide maar 9,1 procent van de voorschriften uitmaakte. Hoe het zit bij Nederlandse kinderen, met hun eigen zorg en begeleiding, zegt deze studie niet.
Wat overblijft is een logische zorg. Deze middelen remmen de eetlust, en wie veel minder eet, krijgt ook minder vitamines en mineralen binnen. Bij een kind in de groei is dat extra gevoelig. Daarom vind ik de conclusie van de onderzoekers ook de sterkste van het hele stuk. Wacht niet tot er een tekort is vastgesteld, maar begin met voedingsbegeleiding op het moment dat het medicijn begint.
Wat het betekent voor volwassenen
Deze studie ging alleen over kinderen, dus je kunt de cijfers niet overzetten op volwassenen. Het mechanisme is wel hetzelfde. Wie een GLP-1-middel gebruikt en ineens veel minder trek heeft, eet niet alleen minder chips maar ook minder groente, zuivel, vis en volkoren. Op een klein bord moet elke hap meer doen.
Dat betekent in de praktijk een paar dingen. Kies bij de maaltijden die je nog wel eet eerst voor de voedingsmiddelen met veel eiwit, vezels en vitamines, en laat het lege tussendoortje als eerste vallen. Let op eiwit, omdat je bij snel afvallen ook spiermassa kwijt kunt raken. In mijn stuk over een dagelijkse eiwitshake lees je wanneer een shake zinvol is en wanneer gewoon eten genoeg is.
Voor vitamine D geldt in Nederland een apart advies, los van medicijnen. Het Voedingscentrum raadt extra vitamine D aan voor onder meer kinderen tot en met 3 jaar, mensen met een donkere huid of die weinig buiten komen, vrouwen van 50 tot 69 en iedereen vanaf 70. Val je in zo’n groep, dan geldt dat advies gewoon, of je nu een afslankmedicijn gebruikt of niet. Wanneer je dat supplement het beste neemt, zocht ik eerder uit in vitamine D slikken en het tijdstip.
Gebruik je een GLP-1-middel of krijgt je kind er een, vraag dan bij de start naar begeleiding door een diëtist en naar een bloedcontrole als je twijfelt. Begin niet op eigen houtje met een stapel supplementen. Dat is geen kwestie van voorzichtigheid om de voorzichtigheid, maar omdat een arts kan zien wat er echt ontbreekt.
Mijn conclusie
De kop van 1 op de 6 kinderen met een tekort is waar, maar het is geen bewijs dat deze medicijnen kinderen ondervoed maken. Wat de studie wel hard maakt, is dat bijna niemand aan het begin van de behandeling voedingsadvies kreeg. Dat vind ik het echte nieuws. Een medicijn dat je eetlust remt, is geen vervanging voor goed eten, en dat geldt voor een tiener van veertien net zo goed als voor een volwassene van vijftig.
