Je BMI is in een paar seconden uitgerekend, en daarom is het al decennia de maat waarmee artsen, verzekeraars en apps bepalen of je overgewicht hebt. Maar wie gespierd is, of juist slank met een buikje, weet dat dat getal niet altijd klopt. Op 11 november verscheen in Nature een groot onderzoek dat laat zien hoe vaak het misgaat, en wat er gebeurt als je BMI combineert met een meetlint. The Guardian schreef erover dat die aanpak miljoenen verkeerde diagnoses kan voorkomen. Ik zet op een rij wat er is onderzocht, wat de nieuwe indeling inhoudt en wat je er thuis zelf mee kunt.
Wat het onderzoek liet zien
De onderzoekers gebruikten de gezondheidsgegevens van 844.108 volwassenen uit vier grote groepen in China, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Spanje. Ze volgden hun gezondheid tot vijftien jaar lang. Ze vergeleken twee manieren om obesitas vast te stellen: alleen op basis van BMI, en op basis van BMI aangevuld met middelomtrek en de verhouding tussen middelomtrek en lengte.
Het verschil was groter dan je zou denken. Volgens het artikel in Nature miste BMI alleen obesitas bij 5,2 tot 8,6 procent van de deelnemers, afhankelijk van de groep. Andersom kreeg 1,2 tot 3,1 procent ten onrechte het label obesitas. Dat lijken kleine percentages, maar op de schaal van een land gaat het om heel veel mensen. Francisco Rubino, hoogleraar aan King’s College London en een van de betrokken artsen, noemde de onnauwkeurigheid van BMI tegenover The Guardian “a big problem at scale and also for individuals”.
Het belangrijkste resultaat zit in de sterfte. Een hoger risico op overlijden hing samen met obesitas volgens de gecombineerde meting, maar niet met obesitas die alleen op BMI was gebaseerd. Met andere woorden: het meetlint vond juist de mensen bij wie het extra gewicht er voor de gezondheid toe deed.
Waar de nieuwe indeling vandaan komt
De studie toetst een voorstel van een internationale groep experts, de Lancet Commission, uit 2025. Die commissie vond dat BMI alleen geen diagnose mag zijn en stelde een indeling in twee stappen voor.
In de eerste stap kijk je of iemand echt te veel lichaamsvet heeft. Bij een BMI boven de 40 neemt men dat aan. Bij een lagere BMI kijkt de arts naar de buik. Volgens The Guardian telt een BMI vanaf 30 met een verhoogde middelomtrek of een hoge verhouding tussen middel en lengte als obesitas. Bij een BMI tussen 25 en 29,9 moeten zowel de middelomtrek als die verhouding hoog zijn. In de meeste landen ligt de grens voor een verhoogde middelomtrek op meer dan 102 centimeter voor mannen en 88 centimeter voor vrouwen; voor de verhouding tussen middel en lengte noemt de krant een grens van ongeveer 0,57.
In de tweede stap maakt de arts onderscheid tussen klinische en preklinische obesitas. Bij klinische obesitas werken organen al minder goed door het extra vet. Bij preklinische obesitas is er wel te veel vet en dus een verhoogd risico, maar nog geen schade. Dat onderscheid bleek in de studie veel uit te maken. Klinische obesitas ging samen met een flink hoger sterfterisico (een hazard ratio van 1,69), preklinische obesitas met een veel kleiner extra risico (1,19). En tussen 77 en 91 procent van de mensen met preklinische obesitas ontwikkelde in tien jaar geen klinische obesitas.
Drie mensen met hetzelfde BMI van 32 kunnen zo drie verschillende uitkomsten krijgen. De een heeft geen overtollig vet en is gezond, de tweede heeft preklinische obesitas, de derde klinische obesitas. Dat voorbeeld gaf The Guardian, en het laat goed zien waarom één getal te weinig zegt.
Wat je er thuis zelf mee kunt
De middelomtrek meten is niet ingewikkeld, en in Nederland bestaat er al een duidelijke richtlijn voor. Het Voedingscentrum geeft deze aanwijzing. Ga rechtop staan, meet op je blote huid tussen de onderkant van je onderste rib en de bovenkant van je bekken, houd het meetlint niet te strak, adem uit en lees af.
De Nederlandse grenzen zijn iets strenger dan de grenzen uit het onderzoek, omdat het Voedingscentrum ook een tussenzone kent:
- Vrouwen: onder de 80 centimeter gezond, van 80 tot 88 centimeter verhoogd, vanaf 88 centimeter te hoog.
- Mannen: onder de 94 centimeter gezond, van 94 tot 102 centimeter verhoogd, vanaf 102 centimeter te hoog.
Die grenzen gelden volgens het Voedingscentrum voor mensen met een Europese, Amerikaanse, Midden-Oosterse of mediterrane achtergrond. Voor sommige andere groepen worden andere waarden voorgesteld, voor mensen van 70 jaar en ouder zijn ze mogelijk te laag en voor kinderen gelden ze niet.
Wil je de verhouding tussen middel en lengte weten, deel dan je middelomtrek door je lengte, allebei in centimeters. Iemand van 170 centimeter met een middel van 90 centimeter komt op 0,53. Dat cijfer is vooral handig om te zien of je buik in verhouding staat tot je lichaamsbouw, los van wat de weegschaal zegt.
Wat dit betekent als je wilt afvallen
Voor wie aan het lijnen is, zit hier een nuttige verschuiving in. Je gewicht is niet de enige maat die telt; waar het vet zit, maakt veel uit. Buikvet is volgens het Voedingscentrum een belangrijke risicofactor voor diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Een middelomtrek die daalt, is dus winst, ook als de weegschaal een week stilstaat.
Het werkt ook andersom. Heb je een gezond BMI maar een te hoge middelomtrek, dan adviseert het Voedingscentrum om je gewicht gelijk te houden en te voorkomen dat je middel verder groeit. En wie veel aan krachttraining doet en daardoor een hoog BMI heeft, hoeft bij een gezonde middelomtrek niet af te vallen. Een diëtist kan dan je vet- en spiermassa laten bepalen. Over hoe krachttraining helpt bij gewichtsverlies schreven we eerder, en ook over welke beweging tegen buikvet wel en niet werkt.
Wat je niet uit het onderzoek moet halen, is dat je zelf een diagnose kunt stellen. De tweede stap, of je organen al last hebben van het extra vet, kan alleen een arts beoordelen met bloedonderzoek en andere tests. Rubino ziet de indeling juist als hulpmiddel om per persoon te kiezen tussen leefstijladvies, medicijnen of een operatie. Wie twijfelt over zijn uitkomst, gaat daarmee naar de huisarts. Een meetlint naast de weegschaal geeft je in elk geval een eerlijker beeld dan één getal op je telefoon.
