Een suiker in rood vlees die je lichaam als lichaamsvreemd zou zien, en wie er het meest van eet heeft 63 procent meer kans op diabetes type 2. Zo ging het onderzoek dat op 18 oktober via ScienceDaily naar buiten kwam de wereld rond. Dat klinkt alarmerend, zeker als je net een biefstuk op de boodschappenlijst hebt gezet. Ik heb de cijfers erachter bekeken, en die vertellen een rustiger en ook bruikbaarder verhaal dan de kop.
Wat Neu5Gc is en waarom het opvalt
De suiker heet Neu5Gc, voluit N-glycolylneuraminezuur. Bijna alle zoogdieren maken het zelf aan, maar de mens is dat lang geleden door een genetische verandering kwijtgeraakt. Via je eten krijg je het toch binnen, vooral uit rundvlees en lamsvlees en in kleinere hoeveelheden uit zuivel. Je lichaam bouwt het deels in in eigen weefsel, en omdat het er van nature niet hoort, kan het afweersysteem er antistoffen tegen maken. Die aanhoudende lichte ontsteking is eerder in verband gebracht met hart- en vaatziekten en kanker. De onderzoekers wilden weten of hetzelfde mechanisme ook bij diabetes type 2 een rol speelt.
Daarvoor gebruikten ze gegevens van 89.953 Franse volwassenen uit NutriNet-Santé, een groot cohort dat mensen jarenlang volgt. De deelnemers waren gemiddeld 42 jaar en voor 79 procent vrouw. Ze hielden drie keer een eetdagboek van 24 uur bij, en met een databank van gemeten gehaltes rekenden de onderzoekers uit hoeveel Neu5Gc iedereen ongeveer binnenkreeg. In een mediane volgtijd van 7,2 jaar kregen 966 mensen diabetes type 2.
Hoe groot het risico in werkelijkheid is
De 63 procent is een relatief getal. De vijfde van de deelnemers met de hoogste inname had 63 procent meer kans op diabetes dan de vijfde met de laagste inname. Over de hele groep kreeg ongeveer 1 op de 100 deelnemers diabetes in die ruim zeven jaar. Wie dat basisrisico met 63 procent verhoogt, komt uit op minder dan één extra geval per honderd mensen. Dat is niet niks op de schaal van een land, maar het is iets anders dan wat de kop suggereert.
Belangrijker vind ik wat er gebeurde toen de onderzoekers ook corrigeerden voor de totale hoeveelheid rood vlees. Dan werd het verband zwakker en was het statistisch niet meer overtuigend. De richting bleef gelijk, maar daarmee valt niet te zeggen of de suiker zelf de boosdoener is of iets anders in rood vlees, zoals heemijzer. Het onderzoek is bovendien gepresenteerd op het congres van de Europese diabetesvereniging EASD in Milaan en nog niet als volledig artikel beoordeeld. De onderzoekers noemen de uitkomsten zelf voorlopig, en het blijft observationeel onderzoek. Wie meer vlees eet, kan ook op andere punten anders leven.
Er zat wel een opvallend detail in. Overgewicht verklaarde volgens de onderzoekers maar ongeveer 13 procent van het verband. Dat wijst erop dat het niet alleen gaat om kilo’s die je aankomt door veel vlees te eten. Voor iedereen die afvalt is dat een goede herinnering dat een lager gewicht niet automatisch alles oplost wat er op je bord ligt.
Wat de groepen echt aten, omgerekend naar een week
Het interessantste deel van het persbericht staat helemaal onderaan, in een tabel met de hoeveelheid rood vlees per groep. Ik heb die mediane hoeveelheden per dag omgerekend naar een week, omdat het Nederlandse advies ook per week is. Bij rood vlees telden de onderzoekers rund, lam, varken, konijn, geit en wild mee. Bewerkt vlees zoals worst en spek is hier niet meegeteld.
| Groep (naar inname Neu5Gc) | Mannen, rood vlees | Vrouwen, rood vlees | Risico op diabetes |
|---|---|---|---|
| Laagste vijfde | 5 g per dag, ongeveer 35 g per week | 0 g per dag | vergelijkingsgroep |
| Tweede vijfde | 30 g per dag, ongeveer 210 g per week | 19 g per dag, ongeveer 135 g per week | geen verschil |
| Middelste vijfde | 46 g per dag, ongeveer 320 g per week | 32 g per dag, ongeveer 225 g per week | 10 procent hoger, niet significant |
| Vierde vijfde | 65 g per dag, ongeveer 455 g per week | 47 g per dag, ongeveer 330 g per week | 41 procent hoger |
| Hoogste vijfde | 97 g per dag, ongeveer 680 g per week | 73 g per dag, ongeveer 510 g per week | 63 procent hoger |
Leg dat naast het advies van het Voedingscentrum, dat volwassenen aanraadt niet meer dan 300 gram vlees per week te eten, waarvan maximaal 100 gram rood vlees. Wie zich daaraan houdt, zit in deze studie ergens tussen de laagste en de tweede groep. En juist in die tweede groep was er geen enkel verschil in risico. Het verhoogde risico begon pas in de groepen die drie tot vijf keer zoveel rood vlees aten als het advies. Dat komt neer op een biefstuk of een portie gehakt op de meeste dagen van de week.
Een harde grens is dit niet, en de onderzoekers zeggen dat ook letterlijk. De hoeveelheden zijn mediane waarden per groep en geen veilige drempel. Maar het geeft je wel een realistisch beeld van over welk eetpatroon dit onderzoek eigenlijk gaat. Het Voedingscentrum schrijft overigens al jaren dat veel rood vlees de kans op diabetes type 2 waarschijnlijk verhoogt. Dit onderzoek voegt daar een mogelijke verklaring aan toe, geen nieuwe waarschuwing.
Wat dit betekent voor je bord
Eet je nu elke dag rood vlees, dan is dit een extra reden om dat terug te brengen, en dat past toevallig ook goed bij afvallen. De onderzoekers noemen zelf gevogelte en plantaardige eiwitbronnen als logische vervangers voor rund en lam, al moet nog blijken of zo’n ruil het risico echt verlaagt. Peulvruchten, tofu, ei en kip geven je genoeg eiwit om verzadigd te blijven, en in de vernieuwde Schijf van Vijf gaat de aanbevolen hoeveelheid peulvruchten juist omhoog.
Over zuivel hoef je je op basis van deze studie geen zorgen te maken. De Neu5Gc uit melk en kaas hing niet samen met een hoger diabetesrisico, waarschijnlijk omdat er veel minder in zit dan in rundvlees en lamsvlees. Mijn conclusie is daarom vrij nuchter. Een paar keer per week een stukje rood vlees is niet waar dit onderzoek over gaat. Elke dag een flinke portie wel, en daar was al genoeg reden voor om op te letten.
