Diepe slaap bouwt spieren, verbrandt vet en geeft je brein een boost. Zo ongeveer luidt de kop waarmee ScienceDaily op 17 oktober een persbericht van de University of California in Berkeley de wereld in stuurde, en die kop zie je nu terug in allerlei varianten. Voor iedereen die probeert af te vallen klinkt dat als goed nieuws, want slapen kost geen moeite. Maar wat heeft dit onderzoek eigenlijk gemeten?
Wat de onderzoekers echt deden
Volgens het bericht op ScienceDaily hebben onderzoekers in het lab van neurowetenschapper Yang Dan in kaart gebracht welke hersencellen de afgifte van groeihormoon tijdens de slaap regelen. Ze deden dat bij muizen, met elektroden in de hersenen en lichtprikkels waarmee ze bepaalde zenuwcellen aan en uit konden zetten.
Ze keken naar twee groepen cellen in de hypothalamus. De ene groep maakt een stof die de afgifte van groeihormoon aanjaagt, de andere maakt somatostatine, dat juist remt. Tijdens de droomslaap gaan beide groepen tegelijk harder werken, tijdens de diepe slaap neemt de rem af en wordt het gaspedaal iets verder ingetrapt. In beide gevallen komt er groeihormoon vrij. Het opvallendste resultaat was dat het hormoon ook terugpraat. Als het zich tijdens de slaap ophoopt, prikkelt het een gebied in de hersenstam dat met alertheid te maken heeft, en dat helpt het lichaam richting wakker worden.
Dat is een mooie vondst over hoe slaap en hormonen elkaar in balans houden. Wat er niet in zit, is een meting van vetverbranding. Er is geen vetmassa gewogen, geen calorie geteld, en er deed geen mens mee. De zinnen over spieren en vet in het persbericht beschrijven wat groeihormoon in het algemeen doet, niet wat deze muizen lieten zien. Het bericht zegt zelf ook dat er meer onderzoek nodig is om te weten hoe dit bij mensen werkt.
En nog iets wat je in de koppen niet terugziet. De studie zelf is niet nieuw. Ze verscheen al in 2025 in het vakblad Cell, zoals je in de samenvatting op PubMed kunt nalezen. Het persbericht van deze week is dus een herhaling van onderzoek dat ruim een jaar oud is.
Waarom het verhaal over groeihormoon zo goed verkoopt
Groeihormoon heeft een reputatie als vetverbrander, en die reputatie wordt al jaren gebruikt om supplementen en slaapmiddeltjes te verkopen die je eigen aanmaak zouden opkrikken. Ik zie de koppen van deze week daarom met enige argwaan. Het onderzoek gaat over een regelkring in het brein, niet over een knop die je kunt omzetten. De onderzoekers hopen dat het op termijn helpt bij behandelingen voor slaapstoornissen bij diabetes of bij ziekten als Parkinson en Alzheimer. Een afvaltip staat er niet in.
Interessant is wel dat het lichaam de hoeveelheid groeihormoon blijkbaar zelf begrenst, doordat te veel ervan je wakker maakt. Meer is dus ook hier niet automatisch beter. Over de vraag welke hormonen bij gewicht in het algemeen een rol spelen schreven we eerder een overzicht.
Wat we bij mensen wel weten over slaap en afvallen
Dat slaap ertoe doet als je wilt afvallen, is los van dit muizenonderzoek al bij mensen onderzocht. Twee proeven zijn daarbij het noemen waard, omdat ze iets meten wat je in je eigen leven merkt.
In een studie van de University of Chicago uit 2010 volgden tien mensen met overgewicht twee weken lang een licht caloriebeperkt dieet, een keer met 8,5 uur slaaptijd per nacht en een keer met 5,5 uur. Ze vielen in beide periodes ongeveer evenveel af, maar met korte nachten was het aandeel vet in dat gewichtsverlies 55 procent kleiner. Ze verloren 0,6 kilo vet tegen 1,4 kilo bij voldoende slaap, en juist meer vetvrije massa, waaronder spier. Ze hadden ook meer honger. Het ging om een kleine groep en een korte periode, maar het laat zien dat een dieet met te weinig slaap minder oplevert dan je op de weegschaal ziet.
Een tweede proef van dezelfde universiteit, gepubliceerd in 2022, ging uit van mensen met overgewicht die gewoonlijk minder dan 6,5 uur sliepen. De helft kreeg een gesprek met slaapadvies om langer in bed te liggen, zonder enig voedingsadvies. Die groep sliep gemiddeld 1,2 uur langer per nacht en at ongeveer 270 kilocalorie per dag minder dan de controlegroep, gemeten met een nauwkeurige methode en niet met eetdagboekjes. Ze vielen daardoor wat af.
Die twee studies vertellen samen een veel nuchterder en bruikbaarder verhaal dan de kop van deze week. Slaap verbrandt geen vet. Maar wie te kort slaapt, eet meer en verliest bij een dieet meer spier en minder vet. Dat komt waarschijnlijk door een combinatie van eetlust, energie en hormonen, waarvan groeihormoon er hooguit een is.
Wat je hiermee kunt
Als je aan het afvallen bent en net als de deelnemers aan de proef uit 2022 structureel korter slaapt dan zes en een half uur, is daar meer winst te halen dan in welk supplement ook. Die deelnemers kregen geen ingewikkeld programma, alleen een persoonlijk gesprek over hun slaapgewoonten met als doel 8,5 uur in bed. Ook eten vlak voor het slapen speelt mee, al gaat het onderzoek daar vooral over je hart en je lever, zoals in ons stuk over stoppen met eten na een vast tijdstip.
Dat is minder spectaculair dan een hersencircuit dat je vet laat smelten. Het is wel wat er bij mensen gemeten is, en ik neem liever een kleine maar echte winst mee dan een grote belofte die op muizen rust.
