Zes zoetstoffen die je in light frisdrank, suikervrije kauwgom en eiwitrepen tegenkomt, worden in verband gebracht met een brein dat sneller achteruitgaat. Dat meldde ScienceDaily op 29 oktober, op basis van een Braziliaanse studie onder bijna 13.000 volwassenen. Een kop die blijft hangen, zeker als je juist light drinkt om af te vallen. Ik heb de studie erbij gepakt om te kijken wat er nu echt gemeten is, en wat je ermee moet.
Wat de onderzoekers deden
De studie verscheen in het vakblad Neurology van de American Academy of Neurology, onder leiding van Claudia Kimie Suemoto van de Universiteit van São Paulo. Het gaat om 12.772 Braziliaanse volwassenen, gemiddeld 52 jaar oud bij de start, die ongeveer acht jaar zijn gevolgd. Aan het begin vulden ze een vragenlijst in over wat ze het afgelopen jaar aten en dronken. Daaruit schatten de onderzoekers hoeveel zoetstof iemand per dag binnenkreeg.
Daarna deden de deelnemers drie keer een reeks denktests: woorden onthouden, zo veel mogelijk woorden in een categorie opnoemen, werkgeheugen en verwerkingssnelheid. De deelnemers werden in drie groepen verdeeld. De laagste groep kreeg gemiddeld 20 milligram zoetstof per dag binnen, de hoogste 191 milligram. Ter vergelijking noemen de onderzoekers dat 191 milligram aspartaam ongeveer een blikje light frisdrank is.
Welke zes zoetstoffen het zijn
Zeven zoetstoffen zijn bekeken. Zes daarvan hingen samen met een snellere achteruitgang, vooral van het geheugen:
- Aspartaam (E951), het bekendst uit light frisdrank
- Acesulfaam-K (E950), vaak samen met aspartaam of sucralose
- Sacharine (E954), in tafelzoetjes
- Erytritol (E968), populair in suikervrij bakken en keto-producten
- Sorbitol (E420), in suikervrije kauwgom, snoep en sommige siropen
- Xylitol (E967), in kauwgom, pepermunt en tandpasta
De zevende, tagatose, liet geen verband zien. De onderzoekers waarschuwen dat dat niet betekent dat tagatose veilig of beter is. Opvallend genoeg was sorbitol de zoetstof die de deelnemers het meest binnenkregen, gemiddeld 64 milligram per dag. Dat zegt iets: het verhaal gaat niet alleen over frisdrank, maar ook over kauwgom en suikervrije snoepjes.
Hoe groot is het effect?
Bij de hoogste groep ging de score op de denktests 62 procent sneller achteruit dan bij de laagste groep. De onderzoekers vertalen dat naar ongeveer 1,6 jaar extra veroudering van het denkvermogen. Voor de middengroep was het 35 procent sneller, ongeveer 1,3 jaar. Daarbij hielden ze rekening met leeftijd, geslacht, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten.
Twee dingen vallen op. Het verband zat alleen bij mensen onder de 60. Bij mensen boven de 60 zagen de onderzoekers het niet terug. En bij mensen met diabetes was het verband sterker. Dat laatste is lastig te duiden, want mensen met diabetes gebruiken juist vaker zoetstoffen in plaats van suiker, en diabetes zelf heeft ook invloed op het brein.
Die “1,6 jaar” klinkt hard, maar het is een vertaling van testscores, geen meting van het brein zelf. Het betekent niet dat iedereen die light drinkt geheugenproblemen krijgt.
Wat het onderzoek niet kan zeggen
Dit is een observationele studie. Er is gekeken wie wat at en hoe het later ging, maar er is niemand een zoetstof gegeven of afgenomen. Dan kun je een verband laten zien, geen oorzaak. Mensen die veel zoetstoffen gebruiken, verschillen vaak op meer punten van mensen die dat niet doen, bijvoorbeeld in gewicht, bloedsuiker of de rest van hun eetpatroon. Een deel daarvan is meegenomen, maar nooit alles.
Daarbij kwam de inname uit één vragenlijst aan het begin, over het jaar daarvoor. Wie jaren later anders is gaan eten, zit nog in dezelfde groep. En het onderzoek is gedaan in Brazilië, met de producten en gewoonten van daar. Suemoto zegt zelf dat er meer onderzoek nodig is om de bevindingen te bevestigen. Ook de studie zelf is niet van deze week: hij verscheen in 2025 in Neurology en kwam nu opnieuw in het nieuws.
Wat betekent dit voor light frisdrank als je wilt afvallen?
Hier zit voor mij de kern. Aspartaam valt in Europa ruim binnen de grens die EFSA als veilig beschouwt: een aanvaardbare dagelijkse inname van 40 milligram per kilo lichaamsgewicht. Voor iemand van 70 kilo is dat 2800 milligram per dag, ruim veertien keer de hoogste groep uit deze studie. Deze studie laat dus geen giftige dosis zien, maar een mogelijk effect op de lange termijn bij heel gewone hoeveelheden. Dat is precies waarom ze serieus genomen wordt, en ook waarom één studie niet genoeg is.
Tegelijk is light frisdrank als je wilt afvallen beter dan gewone. Eerder deze maand schreef ik over een grote studie waarin light frisdrank net zo goed werkte als water bij afvallen, omdat je de suiker uit gewone frisdrank ermee laat staan. Wie nu in paniek terugschakelt naar suiker, wint er niets bij.
Mijn advies is daarom nuchter. Zie light frisdrank als overstap, niet als eindpunt. Water, bruiswater met een schijfje citroen of ongezoete thee zijn de drankjes waar niets op aan te merken valt. En kijk ook naar de minder zichtbare bronnen: suikervrije kauwgom, eiwitrepen en “zonder toegevoegde suiker”-snoep bevatten vaak sorbitol, xylitol of erytritol. Dat zijn de zoetstoffen waar deze studie het meest van zag, en die je makkelijk over het hoofd ziet. Eerder bleek ook uit labonderzoek dat zoetstoffen je darmbacteriën beïnvloeden, en ook dat is een reden om er niet de hele dag op te leunen.
Ben je onder de 60, heb je diabetes en drink je dagelijks meerdere blikjes light, dan is dit een goed moment om eens te tellen hoeveel het er echt zijn. Niet omdat het bewezen schadelijk is, maar omdat minder hier weinig kost.
