Kinderen die veel ultrabewerkt eten, reageren in hun hersenen sterker op plaatjes van koekjes en friet. En kinderen met de sterkste reactie kwamen een jaar later iets meer aan. Dat is de kern van een Amerikaanse studie die gezondNU deze week besprak. Het is een ander soort onderzoek dan de grote studie naar ultrabewerkt eten en darmkanker waar we vorige week over schreven. Daar ging het om honderdduizenden volwassenen en hun ziekterisico. Hier gaat het om 46 kinderen en de vraag hoe hun brein op eten reageert.
Wat er gemeten is
Het onderzoek verscheen op 23 oktober in JAMA Network Open en komt van de Keck School of Medicine van de University of Southern California en Kaiser Permanente Southern California. De 46 kinderen waren gemiddeld 8,7 jaar oud en hadden bij de start allemaal een gezond gewicht. Hun eetpatroon werd een paar keer met een 24-uursvragenlijst in kaart gebracht, waarbij de onderzoekers berekenden welk deel van hun energie uit ultrabewerkte producten kwam.
Daarna gingen de kinderen in de hersenscanner. Ze kregen eerst een afgemeten glucosedrankje, zodat niemand met een lege maag lag, en zagen dan afwisselend foto’s van verleidelijk eten en van neutrale voorwerpen zoals een potlood. Een jaar later werden BMI, vetpercentage en buikomvang opnieuw gemeten.
Hoe meer ultrabewerkt voedsel een kind at, hoe sterker een hersengebied dat dorsale striatum heet reageerde op de etensfoto’s. Dat gebied speelt een rol bij beloning, motivatie en gewoontes. Kinderen met een sterkere reactie daar hadden een jaar later een iets grotere toename in BMI en vetpercentage. Ultrabewerkt eten zelf hing samen met een grotere toename in buikomvang. Het verband met BMI en vetpercentage was wel positief, maar niet statistisch significant.
Wat het niet aantoont
Het is verleidelijk om hier “snackverslaving” van te maken, en dat zou ik niet doen. Een hersenscan meet veranderingen in doorbloeding, geen verslaving. De richting van het verband is ook onduidelijk. Misschien maakt ultrabewerkt eten het brein gevoeliger voor eten, maar het kan ook andersom zijn, dat kinderen die van nature sterker op eten reageren vaker naar de koektrommel grijpen. De onderzoekers noemen hun resultaten zelf voorlopig, omdat de groep klein is en het onderzoek observationeel. Herhaling bij meer kinderen is nodig.
Ook het label ultrabewerkt is grover dan het klinkt. GezondNU wijst erop dat sommig supermarktvolkorenbrood en halvarine er volgens bepaalde indelingen onder vallen, terwijl die gewoon in de Schijf van Vijf staan. Dat bewerkt niet automatisch ongezond is, lees je ook in ons stuk over acht bewerkte producten die gewoon mogen.
Wat ik er wel uithaal, is dat het mechanisme klopt met wat volwassenen herkennen van food noise, dat je aan eten blijft denken terwijl je vol zit. Nieuwe regels zijn er niet voor nodig. De adviezen van het Voedingscentrum die gezondNU aanhaalt, blijven de nuchterste. Zet fruit en groente zichtbaar en binnen handbereik, heb minder snoep, koek en chips in huis, en gebruik eten niet als beloning of troost. Dat laatste vind ik zelf het lastigste, en waarschijnlijk ook het belangrijkste.
