Krijgen mannen met weinig testosteron sneller een vette lever van suiker? Dat is de strekking van een onderzoek dat ScienceDaily op 27 oktober uitlichtte. Japanse onderzoekers zagen dat een tekort aan testosteron en veel fructose samen veel meer vet in de lever opleveren dan elk van de twee apart. Een kop als deze leest al snel als een waarschuwing voor elke man boven de vijftig met een pak sap in de koelkast. Daarom kijk ik wat er echt is gemeten, en bij wie.
Het ging om muizen, niet om mannen
Het onderzoek komt van een team van de Osaka Metropolitan University, onder leiding van promovendus Hiroki Takahashi en universitair hoofddocent Naoki Harada. Het verscheen dit jaar in het vakblad American Journal of Physiology, Endocrinology and Metabolism. Er deden geen mensen aan mee.
De onderzoekers gebruikten mannelijke muizen van acht weken oud en verdeelden die over zes groepen. Bij de helft werden de teelballen verwijderd, zodat het testosteron sterk daalde. De andere helft kreeg een schijnoperatie. Binnen die twee helften kreeg een groep gewoon voer, een groep extra fructose en een groep fructose met antibiotica erbij. Daarna keken de onderzoekers naar de lever, het bloed, de darmbacteriën en de stoffen in de blinde darm.
Dat laatste detail is belangrijk. Een muis zonder teelballen heeft vrijwel geen testosteron meer. Dat is iets heel anders dan een man van zestig wiens testosteron langzaam wat lager uitvalt. De proef laat zien wat er gebeurt in een uiterst geval, niet hoe het zit bij een gemiddelde man.
Wat de onderzoekers zagen
Apart deden een laag testosteron en fructose maar weinig met de hoeveelheid vet in de lever. Samen wel. Muizen met weinig testosteron die fructose kregen, hadden zwaardere levers en duidelijk meer vetstapeling. Gaven de onderzoekers die muizen ook antibiotica, dan was de toename van het levergewicht kleiner.
Dat bracht ze bij de darmbacteriën. In de groep met beide factoren was de samenstelling van de darmflora veranderd en zat er meer pyruvaat in de darm, een stof die een rol speelt in de energiehuishouding. In een laboratoriumproef met levercellen van muizen zorgden pyruvaat en fructose samen voor meer vetopslag in die cellen. De onderzoekers denken daarom dat het samenspel van hormoon, suiker en darmbacteriën verklaart waarom de combinatie zo slecht uitpakt. Harada hoopt op termijn via medicijnen of voeding iets aan dat mechanisme te kunnen doen.
Ik vind dat een interessante gedachte, vooral omdat het past bij wat we steeds vaker horen over de darm als schakel tussen eten en gezondheid. Maar het blijft een eerste aanwijzing. Een mechanisme dat in een muis werkt, kan bij mensen kleiner zijn, anders verlopen of niet bestaan.
Waarom leververvetting er wel toe doet
Het onderwerp zelf is geen randverschijnsel. Leververvetting heet tegenwoordig MASLD, wat staat voor een vette lever die samenhangt met de stofwisseling. Volgens het persbericht bij de studie heeft wereldwijd zo’n 40 procent van de volwassen mannen ermee te maken. Bekende risicofactoren zijn overgewicht, diabetes type 2, een laag testosteron en veel fructose uit frisdrank en bewerkte producten. Wat nog niet duidelijk was, is hoe die factoren elkaar beïnvloeden. Dat is precies het gat dat deze studie probeert te vullen.
Een vette lever merk je meestal niet, en dat maakt het lastig. Eerder schreef ik al over onderzoek naar laat eten en je lever, waar ook een kop met een groot percentage meer nuance nodig had.
Betekent dit dat frisdrank en fruit slecht zijn?
De studie zegt iets over fructose als losse suiker in grote hoeveelheden. Het persbericht noemt frisdrank en bewerkte producten als belangrijkste bron van te veel fructose. Over hele stukken fruit zegt dit onderzoek niets. Een appel of een handvol druiven bevat fructose, maar ook vezels en water, en je eet er niet zo snel een grote hoeveelheid van als je een flesje cola leegdrinkt. Fruit laten staan uit angst voor je lever zou ik dus niet doen.
Bij frisdrank, siroop en vruchtensap ligt het anders. Daar zit de suiker in vloeibare vorm, zonder vezels, en het telt snel op. Welke drankjes het minst suiker bevatten, zette ik op een rij in dit overzicht van frisdrank en sap. Dat advies gold al voor iedereen, man of vrouw, met veel of weinig testosteron. Deze studie voegt hooguit een extra reden toe.
Wat je er als man mee kunt
Ben je een man met overgewicht of diabetes, of heeft je huisarts ooit een laag testosteron vastgesteld, dan is dit geen reden om in paniek te raken. Het is wel een reden om eens eerlijk te kijken naar wat je drinkt. Water, thee en koffie zonder suiker als dagelijkse dorstlesser, frisdrank en sap als uitzondering. Dat is geen dieet, dat is een gewoonte die je lever hoe dan ook dankbaar is.
Testosteron gaan slikken of smeren om je lever te beschermen is geen conclusie die je uit dit onderzoek kunt trekken. De muizen in de proef kregen geen hormonen toegediend, ze verloren ze juist. Twijfel je over je testosteron of je lever, dan is je huisarts de plek om dat te laten onderzoeken.
Mijn conclusie is dat dit een slimme proef is met een duidelijke uitkomst, maar bij muizen in een extreme situatie. Wat ik eruit meeneem is vooral de bevestiging van iets wat we al wisten. Suiker uit drinken is voor je lever de makkelijkste winst die je kunt pakken.
