Maar 9 op de 100 mensen worden 70 jaar zonder grote chronische ziekte en met een goed werkend lijf en hoofd. Dat schreef gezondNU op 6 november, op basis van onderzoek van Harvard. Wie het meest at volgens één bepaald eetpatroon, had volgens dat bericht een 86 procent hogere kans om bij die kleine groep te horen. Ik heb de studie zelf opgezocht, omdat zulke percentages vaak groter klinken dan ze zijn. Wat staat er echt in, voor wie geldt het en wat kun je ermee?
Geen nieuwe studie, wel een grote
Eerst iets wat in het bericht niet opvalt. Het onderzoek is niet van deze week. Het verscheen op 24 maart 2025 in het vakblad Nature Medicine, onder de titel “Optimal dietary patterns for healthy aging”. Eerste auteur is Anne-Julie Tessier, de laatste is Marta Guasch-Ferré, en onder meer voedingsonderzoekers Walter Willett en Frank Hu van Harvard schreven mee. Dat maakt de uitkomst niet minder waard, maar het is goed om te weten dat dit geen vers resultaat is.
De onderzoekers gebruikten gegevens van twee Amerikaanse groepen die al decennia worden gevolgd: de Nurses’ Health Study (verpleegkundigen) en de Health Professionals Follow-up Study (mannen in de zorg). Samen ging het om 105.015 mensen, van wie 66 procent vrouw, gemiddeld 53 jaar oud bij de start in 1986. Ze vulden vanaf dat jaar om de paar jaar uitgebreide vragenlijsten in over wat ze aten. Tot 2016, dertig jaar later, werd bijgehouden hoe het met ze ging.
Wat telt als gezond ouder worden
Dat 9 op de 100 komt door een strenge lat. Gezond ouder worden betekende in deze studie dat je minstens 70 werd, zonder een van elf chronische ziekten: kanker (behalve lichte huidkanker), diabetes, een hartinfarct, kransslagaderziekte, hartfalen, een beroerte, nierfalen, COPD, Parkinson, MS en ALS. Daarnaast moest je geheugen, je lichamelijk functioneren en je mentale gezondheid nog goed zijn. Wie op één onderdeel uitviel, telde niet mee. Zo bleven er 9.771 mensen over, 9,3 procent.
Dat percentage is dus geen kans die voor iedereen in Nederland geldt. Het zegt hoeveel mensen in deze groep aan alle eisen tegelijk voldeden. Geheugen en lichamelijk functioneren werden bovendien via vragenlijsten gemeten, niet met tests, wat de onderzoekers zelf als beperking noemen.
Welk eetpatroon eruit sprong
De onderzoekers vergeleken acht eetpatronen, waaronder het mediterrane eetpatroon, het DASH-dieet tegen hoge bloeddruk, het MIND-dieet voor de hersenen en het planetary health-dieet. Voor elk patroon gold dat wie het trouwer volgde, had een grotere kans om gezond oud te worden. Het sterkst was het verband bij de Alternative Healthy Eating Index, kortweg AHEI. Dat is een score die is ontwikkeld om het risico op chronische ziekten te voorspellen.
De 20 procent die het dichtst bij die AHEI zat, had 1,86 keer zo grote odds (een maat voor kans) als de 20 procent die er het verst vandaan zat. Daar komt de 86 procent vandaan. Het zwakste van de acht was het gezonde plantaardige eetpatroon, met 1,45. Legden de onderzoekers de lat bij 75 jaar in plaats van 70, dan werd het verschil bij de AHEI groter, met odds van 2,24. Onthoud wel dat het om odds gaat, niet om 86 procentpunt extra kans. Wie in de laagste groep zat, had een kleine kans, en die werd in de hoogste groep niet ineens groot.
Wat er op je bord ligt
Los van de scores keken de onderzoekers ook naar losse voedingsmiddelen. Meer groente, fruit, volkoren graan, onverzadigde vetten, noten, peulvruchten en magere zuivel hing samen met gezonder ouder worden. Meer transvet, zout, suikerhoudende dranken en rood of bewerkt vlees juist met minder. Ultrabewerkt eten kwam er ook slecht vanaf. De groep die er het meest van at, had 32 procent lagere odds op gezond ouder worden dan de groep die er het minst van at. Wil je weten hoe je dat herkent, dan helpt ons stuk over ultrabewerkt eten en wat studies daar echt meten.
Als je dat lijstje leest, lijkt het sterk op wat het Voedingscentrum aanraadt. Groente, fruit, volkoren, peulvruchten, noten en minder rood en bewerkt vlees zijn precies de dingen die ook in de vernieuwde Schijf van Vijf naar voren komen. Je hoeft dus geen Amerikaanse index na te rekenen. Wie de Nederlandse richtlijnen volgt, eet in grote lijnen in dezelfde richting. Ook het mediterrane dieet hing in deze studie samen met gezonder ouder worden.
Voor wie geldt het, en voor wie wat sterker
Het verband gold voor mannen en vrouwen, maar was bij vrouwen sterker. Opvallend is dat het ook sterker was bij rokers, bij mensen met een BMI boven de 25 en bij mensen die minder bewogen dan gemiddeld. Een mogelijke uitleg is dat wie op andere punten minder gezond leeft, meer te winnen heeft met zijn eten, maar dat hebben de onderzoekers niet aangetoond. Voor wie wil afvallen is dat een bemoedigend signaal, want ook bij overgewicht hing beter eten in deze studie samen met gezonder ouder worden.
Er zijn ook grenzen. Het is een observationeel onderzoek. Het laat zien dat bepaalde eters vaker gezond oud werden, niet dat het eten de oorzaak was. Wie gezond at, bewoog in deze groep ook meer, had vaker een hogere sociaaleconomische status en een iets lager BMI. De onderzoekers hielden daar rekening mee en de uitkomst bleef overeind, maar ze schrijven zelf dat niet alles te corrigeren is. En de deelnemers waren zorgprofessionals in de Verenigde Staten, dus niet een doorsnee van de bevolking, en zeker niet van Nederland.
Wat je er zelf van meeneemt
De boodschap is minder spectaculair dan de kop, maar wel stevig onderbouwd. Er is niet één magisch dieet dat je gezond 70 laat worden. Acht verschillende gezonde eetpatronen hingen allemaal samen met beter ouder worden, en ze delen dezelfde basis: veel plantaardig, onverzadigde vetten, weinig suikerdrank, bewerkt vlees en ultrabewerkte producten. Het ging hier om eten over een periode van decennia, vanaf middelbare leeftijd. Wat telt is dus wat je jarenlang eet, niet een paar weken streng.
