Wie weleens met goede voornemens de deur uit ging en met een saucijzenbroodje terugkwam, krijgt steun uit onverwachte hoek. Onderzoekers van Amsterdam UMC en de Universiteit van Amsterdam brachten met hun nieuwe Voedseldrukmonitor in kaart hoeveel ongezond eten er om ons heen ligt. GezondNU schreef er op 6 oktober 2026 over. De uitkomst is weinig verrassend voor wie weleens langs een stationshal loopt, maar wel confronterend in cijfers. Ik vind vooral de vraag interessant wat je er zelf mee kunt, want op de snackbar op de hoek heb je weinig invloed.
Wat de Voedseldrukmonitor meet
De onderzoekers keken naar tien gemeenten, waaronder Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Groningen en Tilburg. Ze beoordeelden ruim 83.000 producten in 326 winkels aan de hand van de Schijf van Vijf. Bij de bakker viel maar 12,6 procent van het assortiment binnen de Schijf van Vijf, bij supermarkten en lunchrooms minder dan 20 procent en bij snackbars en tankstations minder dan 5 procent.
Uit al die gegevens rekenden ze per buurt een score uit, de voedseldruk. Alle onderzochte gemeenten scoorden duidelijk aan de ongezonde kant. In 77 procent van de buurten werd het aanbod de afgelopen tien jaar ongezonder. Volgens Hart van Nederland draagt 96 procent van de voedselaanbieders in die steden niet bij aan een gezonde leefstijl, en ligt 93,6 procent van de middelbare scholen en mbo-scholen in een omgeving met vooral ongezonde verkooppunten.
Onderzoeker Maud ter Bogt van Amsterdam UMC vat het simpel samen. Wat we eten hangt af van gewoonte, beschikbaarheid en betaalbaarheid, en als er veel ongezond eten om ons heen is, eten we er ook meer van.
Waarom wilskracht hier tekortschiet
Ik geloof niet dat wilskracht niets uitmaakt, maar ik geloof wel dat we er veel te veel van verwachten. Elke verleiding waar je langsloopt, is een keuze die je opnieuw moet maken. Dat lukt tien keer, en de elfde keer, na een lange werkdag met een lege maag, lukt het niet. Dat is geen karakterfout, dat is hoe het werkt wanneer de gezonde optie steeds de moeilijke is.
De Voedseldrukmonitor zegt niets over jouw keuken of jouw route naar het werk. Het is een kaart van steden, geen onderzoek naar individuen. Maar de les laat zich goed vertalen. Als de omgeving zo’n grote rol speelt, dan kun je beter aan je eigen kleine omgeving werken dan steeds harder je best te doen om ertegenin te gaan.
Je eigen route slimmer maken
Je kunt de bakker en het tankstation niet weghalen, maar wel bepalen hoe vaak je er met trek langskomt. Dit zijn de dingen die ik zelf het meest zie werken.
- Neem eten mee voor het moment dat je kwetsbaar bent. Voor de meeste mensen is dat eind van de middag, op weg naar huis. Een appel, een paar volkoren crackers of een bakje yoghurt in je tas haalt de urgentie weg.
- Kijk eens kritisch naar je vaste route. Fiets je elke dag langs dezelfde snackbar of ga je op het station altijd door dezelfde gang met kiosken, dan loont een andere straat of een andere uitgang soms meer dan een nieuw dieet.
- Ga niet met honger boodschappen doen, en neem een lijstje mee. In een supermarkt waar minder dan een op de vijf getoonde producten gezond is, is een plan geen overbodige luxe.
Je keuken als jouw eigen buurt
Thuis heb je wel zeggenschap over het aanbod, en daar valt de meeste winst te halen. Wat op het aanrecht ligt, eet je. Een fruitschaal in het zicht en de koektrommel achter in een hoge kast is misschien een cliché, maar het is precies het principe van de voedseldruk in het klein.
Zet in de koelkast gesneden groente en kant-en-klare gezonde opties op ooghoogte, en leg de chips niet in de voorraadkast waar je elke dag langs moet. Koop het liefst geen grote verpakkingen van wat je moeilijk kunt laten staan. Dat is geen verbod, het is alleen een extra drempel. Wie trek heeft in iets lekkers kan altijd nog naar de winkel, en merkt onderweg vaak dat de trek minder groot was dan gedacht.
Verwacht van zulke aanpassingen geen wonderen in een week. Ik schreef eerder over hoe lang het duurt om een nieuwe eetgewoonte aan te leren, en dat is langer dan de bekende 21 dagen. Juist daarom helpt het om je omgeving zo in te richten dat je minder hoeft te kiezen.
En de rest is politiek
Het rapport komt niet voor niets nu. Twaalf wethouders vroegen de minister van Volksgezondheid in een brief om haast te maken met een Voedselwet, waarmee gemeenten ongezonde aanbieders zouden kunnen weren, bijvoorbeeld rond scholen. Of dat er komt, ligt buiten je keukendeur. Tot die tijd vind ik de belangrijkste boodschap van dit onderzoek eigenlijk een geruststellende. Ging het weer eens mis bij de snackbar op de hoek, dan zegt dat minder over jou dan je denkt. Gebruik die energie liever om je eigen route en keuken een beetje in je voordeel te zetten.
