Collageen is in een paar jaar tijd van een woord uit de biologieles veranderd in een schap vol poeders, shotjes en gummies. De beloftes zijn steevast dezelfde, namelijk een gladdere huid, sterker haar en soepele gewrichten. The Guardian wijdde er vandaag een aflevering van Science Weekly aan, onder de titel Is collagen all hype. Arts Xand van Tulleken schreef er een hoofdstuk over in zijn boek Make me well en dook voor die aflevering het bewijs in. Ik heb het Nederlandse dossier ernaast gelegd, want daar is het opvallend concreet.
Waarom het idee zo logisch klinkt
Collageen is het meest voorkomende eiwit in je lichaam. Het zit in je huid, botten, pezen en vooral in je kraakbeen, waar het stevigheid en veerkracht geeft. Naarmate je ouder wordt maakt je lichaam er minder van aan, terwijl bestaand collageen geleidelijk wordt afgebroken. Dat hoort bij normaal ouder worden.
De redenering van de fabrikant is dan snel gemaakt. Je hebt er minder van, dus vul je het aan. Alleen werkt je spijsvertering niet als een postbedrijf. Slik je collageen, dan wordt het in je darmen afgebroken tot losse bouwstenen, precies zoals elk ander eiwit uit je eten. Volgens ReumaNederland ontbreekt overtuigend bewijs dat die bouwstenen daarna keurig in je gewrichten belanden en daar opnieuw tot kraakbeencollageen worden opgebouwd. Dat is de kern van het hele verhaal, en het is geen detail.
Wat er per belofte is aangetoond
Voor gewrichten is het beeld het duidelijkst. Overtuigend, onafhankelijk bewijs dat collageensupplementen gewrichtspijn verminderen of de werking van gewrichten blijvend verbeteren, is er niet. In enkele kleine studies is een licht voordeel gezien, vooral bij collageenpeptiden en bij ongedenatureerd collageen type II. Maar dat bewijs is beperkt en komt vaak uit onderzoek dat door producenten is betaald. Dat er kraakbeen mee wordt opgebouwd of dat artrose erdoor langzamer verloopt, is nergens aangetoond.
Voor huid, haar en nagels is het genuanceerder en tegelijk minder spannend dan de reclame suggereert. Er zijn korte studies die mogelijk cosmetische verbeteringen laten zien, zoals iets meer elasticiteit of een beter vochtgehalte van de huid. De effecten zijn klein, vaak subjectief gemeten en onvoldoende stevig onderbouwd. Voor darmklachten is er geen goed wetenschappelijk bewijs.
In Europa mag een fabrikant alleen een gezondheidsclaim voeren die wetenschappelijk is onderbouwd en goedgekeurd. Voor collageen bestaan geen goedgekeurde claims voor gewrichten, kraakbeen, huid of darmen. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit deed daarom een steekproef bij dertig webshops, vond bij vijfentwintig ervan verboden claims en deelde boetes uit. Dat is het soort feit waar ik meer aan heb dan aan welke voor-en-na-foto dan ook.
Wat dat betekent als je het toch gebruikt
De supplementen zelf zijn gewoon toegestaan en niemand zegt dat ze schadelijk zijn. Het punt is dat je betaalt voor een werking die niet is aangetoond, en dat je dat geld eenvoudig aan iets nuttigers kunt besteden. Wie een poeder gebruikt, krijgt in de praktijk vooral eiwit binnen, en aan eiwit heeft de gemiddelde Nederlander volgens het Voedingscentrum al geen tekort. Ook sporters en vegetariërs halen dat meestal ruim uit gewone voeding. Hoeveel eiwit je uit je eten haalt en waar het in zit, hebben we uitgewerkt in ons stuk over het eiwitdieet.
Er staat ook een vraag over afvallen omheen, want collageenpoeder wordt regelmatig verkocht met de suggestie dat het daarbij helpt. Dat is een aparte discussie met een eigen dossier, en die zetten we uiteen bij collageen en afvallen. De korte versie is dat een eiwitrijke hap langer vult, maar dat geldt voor kwark, eieren en peulvruchten net zo goed.
En wat wél iets doet voor je gewrichten is teleurstellend gewoon. Bewegen en oefentherapie houden je spieren sterk en je gewrichten soepel, en een gezond gewicht vermindert de belasting op knieën en heupen. Dat is precies waar deze site over gaat, en het is voor knieklachten waarschijnlijk de enige ingreep met echt bewijs erachter. Heb je gewrichtsklachten, bespreek dat dan met je huisarts en niet met een verkooppagina.
Mijn conclusie na het lezen van het dossier is niet dat collageen onzin is als stof, want het is een van de belangrijkste eiwitten in je lijf. Mijn conclusie is dat het poeder de rol niet waarmaakt die eraan is toebedeeld. Dat toezichthouders inmiddels beboeten wat er op verpakkingen staat, zegt genoeg over hoe ver de belofte op het bewijs vooruitloopt.
