Van alles wat Nederlanders bij de vijf grootste supermarkten kopen, valt ongeveer 40 procent in de Schijf van Vijf. Dat cijfer kwam deze zomer naar buiten en ging daarna snel weer onder in het nieuws. Jammer, want het zegt veel over waarom gezond eten zo lastig is. En het zegt minder dan je op het eerste gezicht denkt, omdat er op een bijzondere manier is gemeten.
Wat er gemeten is
Albert Heijn, Aldi, Jumbo, Lidl en PLUS hebben voor het eerst in kaart gebracht hoeveel van hun verkoop uit Schijf van Vijf-producten bestaat. Het Voedingscentrum maakte de uitkomsten op 30 juni 2026 bekend. De monitor is ontworpen door het RIVM, het Voedingscentrum en Wageningen University & Research. De supermarkten koppelden hun eigen verkoopcijfers aan de Levensmiddelendatabank van het Voedingscentrum, waarin staat welke producten in de Schijf van Vijf vallen.
| Supermarkt | Aandeel Schijf van Vijf in verkochte kilo’s (2025) |
|---|---|
| Lidl | 45,1 procent |
| Aldi | 40,1 procent |
| Albert Heijn | 40 procent |
| Jumbo | 37,9 procent |
| PLUS | 37,7 procent |
Waarom kilo’s het cijfer anders maken
Het belangrijkste detail staat er wat verstopt bij. Er is niet geteld hoeveel producten er verkocht zijn, maar hoeveel kilo. En er zijn alle voedingsmiddelen en dranken meegeteld.
Dat maakt uit. Dranken wegen zwaar. Een pak melk, een fles frisdrank of een krat bier telt in kilo’s veel harder mee dan een zak noten of een pak volkorenpasta. Producten die licht zijn maar wel vaak gekocht worden, zoals kruiden, chips of ontbijtgranen, tellen juist weinig. Hoe het cijfer zou uitvallen als je in producten of in calorieën rekent, weet niemand. Het Voedingscentrum zegt zelf ook dat het om een eerste meting gaat en dat de cijfers nog niet genoeg zijn voor harde conclusies.
Ook de verschillen tussen de ketens zou ik daarom niet te zwaar laten wegen. Lidl scoort het hoogst, maar of dat komt door een gezonder assortiment, door wat voor klanten er komen of door hoe de cijfers zijn aangeleverd, is niet te zeggen. De berekeningen zijn bovendien niet onafhankelijk gecontroleerd. Dat viel buiten de opdracht.
Waarom dit meer is dan het lijkt
Ondanks die kanttekeningen is het cijfer veelzeggend. Ruim de helft van wat we in kilo’s de winkel uit dragen, valt buiten de Schijf van Vijf. En dat terwijl het Voedingscentrum de Schijf van Vijf ziet als basis van je eetpatroon, met ruimte voor af en toe iets anders.
Volgens het Voedingscentrum is het aanbod in de supermarkt overwegend ongezond, net als de meeste folderaanbiedingen. Vrijwel iedereen komt wekelijks in de supermarkt, dus daar ligt volgens het Voedingscentrum de grootste kans om het eetgedrag van mensen te veranderen. Ik zie dat ook zo. Wie probeert af te vallen, vecht in de supermarkt niet alleen tegen zijn eigen trek, maar ook tegen hoe de winkel is ingericht. Ik schreef daar eerder over in waarom wilskracht het verliest van de omgeving.
Meerdere supermarkten hebben inmiddels de doelstelling om meer Schijf van Vijf-producten te verkopen. Pas bij een volgende meting zal blijken of dat ook lukt.
Zo check je je eigen boodschappenmandje
Het mooie van dit cijfer is dat je het makkelijk zelf kunt nadoen. Je hoeft niet te wegen, tellen in producten is voor jezelf al genoeg.
- Bewaar een week lang je kassabonnen, of kijk in de app van je supermarkt naar je aankopen.
- Zet bij elk product een vinkje of het in de Schijf van Vijf valt. Twijfel je, scan het dan met de Kies Ik Gezond-app van het Voedingscentrum.
- Tel de vinkjes en deel dat door het totaal aantal producten.
- Kijk vooral naar wat buiten de schijf valt en welke producten daarvan elke week terugkomen.
Die laatste stap is waar het om gaat. Een zak chips voor een verjaardag is geen probleem. Maar als er elke week dezelfde koekjes, frisdrank en kant-en-klaarmaaltijden op de bon staan, weet je waar de winst zit. Vervang er twee door een alternatief uit de schijf en kijk de week erna opnieuw.
Wat er sinds de vernieuwing allemaal in de Schijf van Vijf valt en wat dat betekent als je wilt afvallen, zette ik op een rij in de vernieuwde Schijf van Vijf.
Mijn verwachting is dat de meeste mensen bij deze oefening schrikken, net als bij het landelijke cijfer. Dat hoeft niet erg te zijn. Het geeft je een beginpunt, en een beginpunt is precies wat de supermarkten nu zelf ook hebben.
